ሴኩላሪዝም ምድጋፍ ናይ መን ፈላማይ ተግባር እዩ?

Home Forums መድረኽ መናኣሰ ሴኩላሪዝም ምድጋፍ ናይ መን ፈላማይ ተግባር እዩ?

  • This topic is empty.
Viewing 0 reply threads
  • Author
    Posts
    • #3625 Reply

      ኡርጂ ቢሶ*

      ሴኩላሪዝም ብቐዳማይነት ምስራዕ ሃይማኖትን ካልኦት ሰብአዊ መሰላት ምኽባሩን ምርግጋፅ እቲ ቐንድን ተወዳዳሪ ዘይብሉ መርሕ እዩ፡፡ ሃይማኖትን መንግስትን ኣፈላላይ አብ ዘይብሎም ሃገራት በፍላይ ድማ አብ ከም ኢትዮጵያ ዝበላ ዓድታት ናይ ቡዙሕ ሃይማኖታት ሃገር ውሽጢ፤ ሃይማኖት ናይ ብሄር ወይ ድማ ናይ መንግስቲ ሃይማኖት ተባሂሉ ዝተሰየመ ወይ ካዓ ዝተሃነፀ ሃይማኖት እንዳሃለወ ንማዕርነት ዕላማ ምግባር አይካኣልን፡፡ ቅድሚ ሕጂ ተሞኪሩ ኔሩ እዩ፡፡ ከም ሓደ ሃገር ግን አይተሳኸዐን፡፡ ሴኩላሪዝም ንምክልኻል ብዝብል ርእሲ ዝቐረበ ናይ ምሕረት ምኽንያታዊ ሙሉእ ሓሳብ ምንም ዝገድፎ ነገር የብለይን፡፡ ኩሎም ምኽርታትን ምኽንያታትን ንምንታይን ብኸመይን ሴኩላሪዝም ዝብል ነጥቢ አቕሚጦም እዮም፡፡ ብሓፈሻ ናይ ሴኩላሪዝም ኣድላይነት ብዝግባእ ተገሊፁ እዩ፡፡ እቲ ፅሓፊ እዚ ከዳልው ከሎ ናይ ሃይማኖት ትካላት አብ ዉሽጢ መንግስቲ ጉዳይ ጣልቃ ንከይአትዉ ብምሕሳብ ዘተኮረ ይመስል፡፡ እዚ አታሓሳስባ ብታሪኽ ንነዊሕ እዋን ዝነበረ ናይ ሃይማኖት ግልፂ ተሳትፎ ብመንግስቲ ጉዳያትን ብቐረባ እዋን ዝተኸሰተ ናይ ህፁፅ ግዜ ናይ ፖለቲካ ፓርትታት ሃይማኖታዊ አጀንዳ ብምምሳል ናይ ፍርሒ ውፅኢት ክኽውን ይኽእል እዩ፡፡

      ሴኩላሪዝም ከም ኣማራፂ መንገዲ

      ንሴኩላሪዝም ሓለዋ ዝተብሃዎ ምኽንያት ንምብርህራህ ሕጂውን እንዳረጋገፅኹ ፤ እቲ መርሕ ብዝግባእ መንገዲ ንክኽበር ክልቲኦም ትካላት ነኒባዕሎም ጣልቃ ካብ ምእታው ክቑጠቡ አለዎም ኢለ ብፅኑዕ ይአምን፡፡ ሃይማኖት ብመንግስቲ ውራይ ትዘለዎ ተሳትፎ ንምዕጋት ዝተውሃቦ ትኹረት ብሃይማኖት ትካላትን እምነቶምን ናይ መንግስቲ ተፅዕኖ ብምዕጋት ተመሳሳሊ ወይ ድማ ዝበለፀ ትኹረት ክዋሃቦ ይግባእ፡፡

      መንግስታዊ ሃይማኖት ብዘለዎ ግዝአት ወይ ድማ መንግስቲን ሃይማኖታዊ ትካላት፣ ከምኡዉን ተግባራቶም ሙሉእ ንሙሉእ ዘኽልኽል እንተኾይኑ ፤ ሴኩላሪዝም ሕጂዉን አብ ዓብይ ፀገም አሎ ማለትዩ፡፡ ካብቶም መሰረታዊ ሰብአዊ መሰላት ሓደ ዝኾነ ናይ ሃይማኖት ናፅነት ዝጥሕስ መንግስቲ ዜጋትታት ክኣምኑ ዝግበኦም ወይ ድማ ዘይኣምንዎ ናይ ምዉሳን ስልጣን ከምዘለዎ ክኣምን ከሎ እዩ፡፡ መንግስቲን ሃይማኖትን ሕብረት እንትፈጥሩ ብማዕርነት፤  ብሃይማኖት ናፅነት ብአታሓሳስባ ናይ መንግስቲ ሃይማኖት ተኸተልቶም ኾነ ናይ ካልኦት እምነት ተኸተልቲ ወይ ድማ ናይ ካልኦት ሰባት ማዕርነት፤ አብ ናይ እምነት ናፅነት አተሓሳስባ ግልፂ ዕንቅፋት ዝኾነሉ ባዕሉ ብዝተፈጠረ ናይ ካቶሊክ ቤተክርስትያን ካብ ተፅዕኖ ንምምላጥ እዩ፤ ናይ ሴኩላሪዝም መርሕ ትኹረት ዝወሃቦ ሃይማኖት አብ መንግስቲ ጉዳያት ውሽጢ ዘሎ ተሳትፎ ኣብ ምዕጋት እዩ ዘሎ ተባሂሉ ትፅቢት ይግበር፡፡

      እዚ መርሕ ንዓለምን ንሃገርናን ናይ ሃይማኖትን እምነትን ኣፈላላይ ዝንእድ ሴኩላር መንግስቲ ብምምፅኡ ዝላዓለ ናእዳ አለዎ፡፡ ናይ ሴኩላሪዝም መርሕ ብግቡእ እንተተሰሪሑን ቡዝሓት ሰብአዊ መሰላት ምኽባር ዋሕስ ዓብዪ ፅዕንቶ አለዎ፡፡ ናይ ማዕርነት መርሕ ሓዊሱ ናይ ካልኦት ሰብኣዊ መሰላት ምኽባር መሰረታዊ መርሕ እዩ፡፡ መንግስትን ሃይማኖትን ከም ኽልተ ዝተፈላላዩ ትካላት ካብ ዝተመሰረቱ ናይ ሃይማኖት ናፅነትን ማዕርነትን ዋሕስ ኣብ ቕድሚ ሕጊ ዝተረጋገፀ እዩ፡፡

      ናይ ኢትዮጵያን መንግስትን ብሃይማኖት ጉዳይ ተሳትፎን

      ቕድም ክብል ከምዝተጠቐሰ ናይ ሴኩላሪዝም መርሕ ብፅቡቕ ኹነታት ዝሰርሕ ናይ ተሳትፎ ገደብ ብኽልተ መንገዲ እንትኸውን እቲ ቀዳማይ በሃይማኖትን ሃይማኖት ትካላትን፣ ብመንግስቲ ጉዳያት ድማ መንግስቲ እዩ፡፡ ብርግፅውን ሕጂ የለን፤ እቲ ሃይማኖት ምስ መንግስቲ ብግላፅ ( መንግስታዊ ሃይማኖት ስለዘየለ) ምስ ንጉሳውያን ስርዓት ተፈላልዩ ምንም እኳ ዘላቒ ውፅኢት ተዘየምፀአ ሕጂውን ቀፂሉ አሎ፡፡

      ኣነ ዝምልሰሉ ብዝተወሰነ ደረጃ ምኽንያቱ እዚ ዝስዕብ ይመስል ኔሩ፡፡ኾይኑ ግና ናይ ስርዓት ነገስታት ድሕሪ ምውዳቑ ናብ ስልጣን ዝመፁ መንግስቲታት ኩሎም ብናይ ባዕሎም መንገዲ ንሃይማኖት ናጽነትን ማዕርነትን ዋላ እኳ እንተሃቡ ኩሎም ግን ነናይባዕሎም ድኽመታት አለውዎም፡፡

      ናይ ሶሻሊስት መንግስቲ ናይ መንግስቲ ሃይማኖት ፅንሰ- ሓሳብ ብምውጋድ መላእ ህዝቢ አምላኽ ዘይብሎምን ምግባር ዝተኽኣሎ ኹሉ መዳይ ፃዕሪ ጌሩ እዩ፡፡ ብዋናነት መንግስታዊ አመለኻኽታን ሃይማኖትን ፅልኢ ኔሩ፡፡  ካብኡ ድማ ብተግባር ኩሎም ሃይማኖታት ማዕረ እዮም ኔሮም፡፡ በዚ ኣካይዳ እዚ ድማ መንግስቲ ዝድግፍ ሃይማኖት የለን፡፡

      መንግስቲ ኢህወደግ ድሕሪ ምውዳቑ ሴኩላሪዝም መንግስታዊ ሃይማኖት ከምዘይብሉን ሃይማኖታዊ እምነትን አሰራርሓን ፅልኢት ከምዘይብሉ ከምኡዉን ንሃይማኖት ትካላትን ተኸተልቶምን ዝበለፀ ኽፉት ቦታ ዝወፀ ይመስል፡፡ ናይ ሃይማኖት ትካላት ብተዘዋዋሪ ብመንግስቲ ጉዳይ ብዝተፈላለዩ ጉጅለታት እናሰርሑ እዮም እንተተብሃለ እኳ ግልፂ ዝኾነ መስመር ተዘርጊሑ እዩ፡፡

      ዋላ እኳ እቲ ብኽልቲኦም ወገናት ዝተቐመጠ ወሰን እንተሃለወ ካብቶም ዝሓለፉ እዋናት ዝሓሸ ናይ ሃይማኖት ማዕርነት ኣሎ ንምባል ይክኣል እዩ፡፡

      እቲ ዝበዝሕ ሓላፍነት ንመንግስቲ እንድሕር ተዋሂቡ ኾይኑ መንግስቲ ሴኪዩላሪዝም ብግቡእ መንገዲ ብምትግባር ኣብ ትካላት ሃይማኖት ዝገብሮ ኢድ ኣእታውነት ከቁዋርፅ ይኽእል እዩ፡፡

      ኣብ ናይ ሃይማኖት ትካላት ብመንግስቲ ዝግበር ኢድ ኣእታውነት እቲ መንግስቲ መሰል ማዕርነት ሃይማኖት ብዘይምርግጋፁ ሕገ-መንግስቲ ከምዝተጠሓሰ መርአዪ እዩ፡፡ ነዚ ሕቶ ከልዕል ዝደለኹሉ ምኽንያትውን እቶም ቕድም ክብል ዝተገለፁ ፀገማት ኣብ መንግስቲ ንዝግበሩ ተቓውሞታትን ኣብ ከባቢ ፖለቲካ ዝላዓሉ ናይ ሃይማኖት ሓሳባት ምኽንያት እዮም ኢለ ስለዝኣመንኩ እዩ፡፡

      ናይ መንግስቲ ኢድ ኣእታውነት ዘምፅኦ ሓደጋ ዝተረድኡ ትካላት ሃይማኖት ፣ ካልኦት ነቲ ድሌትን ምልዕዓል ዝፈርሑ ናይ ሃይማኖት ትካላት ኣንፃር እቲ መንግስቲ ካብ ምኹዋን ብዝተፈለየ መንገዲ ቕዋም ሒዞም ጠጠው ዝበሉ ናይ ሃይማኖት ትካላት ብሓደ ወይ ከኣ ብኻሊእ ኣብ ናይ መንግስቲ ውሳነ ፀቕጢ ጌሮም እዮም፡፡ ካብቶም ዘለው ፀገማት እቲ ሓደ፣ ኣብ ናይ ሃይማኖት ትካል መረፃን ኣመራርሓን ፣ ብፍላይ ድማ ኣብ ናይ ኦርቶዶክስን ሙስሊምን ትካላት ሃይማኖት ዝግበር ናይ መንግስቲ ኢድ ኣእታውነት እዩ፡፡

      ኣብ ኽልቲኦም ዓበይቲ ትካላት ሃይማኖት ዝግበር ናይ ኣመራርሓ መረፃ ፖለቲካዊ ምኹዋኑ ዝፍለጥ እዩ፡፡ እቲ ዘይርአ ግና ነዊሕ ዝኾነን ብዓመታት ዝተደራጀወ ኢድ ኣእታውነት መንግስቲ ሕጂውን ዝቐፀለ እንትኸውን ፣ ብርክት ዝበሉ ውሽጣዊ ቓልስታት ንኽፍጠሩ በሪ ኸፊቱ እዩ፡፡

      ኢድ ኣእታውነት መንግስቲ ኣብ ናይ እስልምና ትካል ሃይማኖትውን ኣንፃር እቲ መንግስቲ ናብ ዝኾኑ ተቓውሞታትን ምንቅስቓሳትን ከምዘምርሐ ኣብቲ ምንቅስቓሳት ተሳተፍቲ ዝነበሩ ሰባት ይገልፁ፡፡ ኣብቲ ናይ መጀመርያ እዋን ሚሊኒየም ኢትዮጲያ (2000 ዓ.ም) ፣ መንግስቲ ብኹሉ መዳይ ዝገብሮ ቑፅፅር ብምምዕባል ኹሉ ነገር ኣብ ኢዱ ምስኣእተወ ኣብ ትካል ሃይማኖት እስልምናውን ፀቕጢ ክገብር ጀመረ፡፡ ‹‹ኣሕባሽ›› ዝተብሃለ ሃይማኖታዊ ትምህርቲ ናብ ዓዲ ውሽጢ ክኣቱ ብምግባር መራሕቲ እቲ ሃይማኖትን ኢማማትን ነዚ ሃይማኖታዊ ሓሳብ ክስበኹን ክሰብኩን ፈተነ፡፡ እዚ ጥራሕ ዘይኾነስ እቲ መንግስቲ ኣብ ትካል ሃይማኖት ኦርቶዶክስውን ተኣማኒነቶም ንመንግስቲ እንበር ነቲ ቤተ-ክርስቲያንን ምእመንን ዘይኾኑ መራሕቲ ኣብቲ ቦታ ንክሰርሑ ቀጥተኛ ብዘይኾነ መንገዲ ኢዱ ኣንዊሑ ፀቕጢ ብምግባሩ ይውቀስ እዩ፡፡ ካሊእ ኣብነት ድማ እቲ መንግስቲ ናይ ሃይማኖት ትካላት ነቲ ምእመን ንዘምህሩሉ መንገዲ መሰረት ብምግባር ደንቢ ብምፅዳቕ ኣብ ዝተፈላለዩ ግዜያት ንዝተፈላለዩ ናይ ሃይማኖት ትካላት ብሕልፊ ድማ ንእስልምና ሃይማኖት ፀቕጢ እንትገብር ፣ ተኸተልቲ እምነት እስልምና ኣንፃር እቲ ሃይማኖት ከምዝኾኑ ዝኣምኑሉን ክልከላታትውን ተጌሮም እዮም፡፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ክልከላ ኣብ ተኸተልቲ እምነት ኦርቶዶክስ ዝኾኑ ተምሃሮውን ዝተገበረ እንትኸውን ፣ ብእዋኑ እቶም ተምሃሮ ፀወምቲ ምኹዋኖም እንዳተፈለጠ ነዚ ዘያገናዘበ ናይ ምግቢ ፕሮግራም ክድልደል ተጌሩ እዩ፡፡ ካብ ቐረባ እዋን ታሪኻትና እዚኦምን ዝኣመሰሉን ኣብነታት ናይ መንግስቲ መርሕ ሴኪዩላሪዝም ትግበራ ኣብ ሕቶ ዘእትው እዩ፡፡

      ኣብ ኢትዮጲያ ዝርከቡ ብሄራትውን ሰኣን ማዕርነት ነናብ ብሄሮም ብምልጣፍ ነቲ ዝነበረ ፍትሓዊ ዘይኾነ ኣካይዳ ተቓሊሶም ነዚ ሕጂ ዘለናዮ ትካል ፖለቲካ ኣብፂሖምና እዮም፡፡

      ኣብዚ ሕጂ ዘሎ ኹነታት ድማ ዋላ እኳ ናይ መንግስቲ ኢድ ኣእታውነት ስግኣት እንተሃለወውን ንናይ ሃይማኖት ትካላት ናብ ፖለቲካዊ መድረኽ ብምምፃእ ነቶም ዝረኣዩ ፀገማት ንምፍታሕ ዝመስሉ ኣካይዳታት ዝተርኣዩ እንትኾኑ ጥሕሰት ናይ ሃይማኖት ማዕርነትን ሰብኣዊ መሰልን ናይ ምርግጋፅ ሓላፍነት ናይ መንግስቲ ይኹን እንበር ሕጂ እቲ ዋና ስግኣት መንግስቲ ባዕሉ ከምዝኾነ ይኣምን፡፡

      ብሓፈሻ ፣ እዚ መልሲ እዚ ዝተዳለወ ኣንፃር ብምሕረት ዝቐረበ ፅሑፍ ዘይኾነስ ፣ ነቲ ኹነታት ብካሊእ መንገዲ ንምርኣይ ብምዕላም ጥራሕ እዩ፡፡ መርሕ ሴኪዩላሪዝም ብግቡእ ምትግባርን ኣዚዩ ምጥንኻርን ዘለዎ ጥቕሚ ጥርጥር ዘለዎ ኣይኾነን፡፡ እንድሕር ሴኪዩላሪዝም ብግቡእ ክትግበር ኾይኑ ኣብ ክልቲኦም (ኣብ ሞንጎ መንግስቲን ሃይማኖታዊ ትካላትን ፣ ሃይማኖታዊ ትካላትን መንግስቲን) ዘሎ ርክብ መርሕ መሰረት ዝገበረ ክኸውን ይግባእ፡፡ ካብ ኩሉ ንላዕሊ ድማ ኢድ ኣእታውነት ብምንፃግ ሴኪዩላሪዝም ብግቡእ ንኽትግበር ናይ ምግባር ሓላፍነት ናይ መንግስቲ እዩ፡፡

      ነዚ ንምስኻዕ ድማ ሕጊ ምቕያር ዘይኾነስ ኣብቲ ሕገ-መንግስቲ ዝተቐመጠ ሕጊን መርሕን ምትግባር እኹል ከምዝኾነ እቲ ፀሓፊ ይኣምን፡፡

      ኣብ ሓድሽ ይኹን ዝፀንሐ ኣወቓቕራ መንግስቲ ናይ ሃይማኖት ትካላት ኢድ አእታውነት ክንፀግ ኣለዎ፡፡ መንግስትውን ስግኣት ጎንፂ ክሳብ ዘይሃለወ ኣብ ናይ ሃይማኖት ትካላት ዝገብሮ ኢድ ኣእታውነት ደው ከብል ኣለዎ።

      *ኡርጂ ቢሶ ኣብ ሃሮማያ ዩኒቨርሲቲ ናይ ሕጊ ክፍሊ ረዳት መምህርን ብሕጊ ሰብኣዊ መሰላት ሕጹይ ኤል ኤል ኤም ኣብ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ እዩ።

      ኣጀንዳ ሓታሚ እዚ ፅሑፍ : እዚ ፅሑፍ ካርድ መናኣሰይ ዝማዕበለን ልምዲ ሙሁራዊ ምይይጥ ንምዕባይ “ኣብ መድረኽ ምይይጥ መናኣሰይ” ካብ ዘተኣናግዶም ፅሑፋት ሓደ እዩ:: ኣብዚ ዓምዲ ንምትእንጋድ ወይ ድማ ነዚ ፅሑፍ መልሲ ንምሃብ እንተደልዮም ብ info@cardeth.org ኢሜይል ይግበሩ።

Viewing 0 reply threads
Reply To: ሴኩላሪዝም ምድጋፍ ናይ መን ፈላማይ ተግባር እዩ?
Your information: