ንኹሉ ማሕበረሰብ ዝሓቍፍ ዝፍጠረሉ መንገዲ

Home Forums መድረኽ መናኣሰ ንኹሉ ማሕበረሰብ ዝሓቍፍ ዝፍጠረሉ መንገዲ

  • This topic is empty.
Viewing 0 reply threads
  • Author
    Posts
    • #3654 Reply

      ብዓብደል ፈታሕ መሓመድ ፋራህ*

      ኢትዮጵያ ናይ ንኡሳን ብሄረሰብ  ሃገር ከም ዝዀነት ብሰፊሑ እዩ ዝዝረብ ፡፡ ዋላ ከምኡ እንትኾነ ውን ኣብ ፈደራላዊ ደረጃ  ዓብላሊ(ልዕሊ ፍርቂ) ዝኾነ ፍሉይ ዓሌታዊ ጕጅለ ብሄር የለን ይኹን እምበር ኣብ ደረጃ ክልላዊ መንግስቲ ዓሌታዊ ዓብላሊ(ልዕሊ ፍርቂ) ንኡሳን ጕጅለ ብሄረሰብ  ኣለዉ  

      ፌደራላዊ ስርዓት ኢትዮጵያ ነቶም ኣብ ክሊ ድንበር ዘለዉ  ንኡሳን ዓሌታዊ ጕጅለ  ስልጣን ንምሃብ እዩ ተዳልዩ  ዘሎ። ከም ውፅኢት ናይዚ ኸዓ እተን ዓብለልቲ ሃገረ-ብሄር ጕጅለታት ናይ ገዛእ ርእሰን ቅዋም ከምኡውን ኣዋጅ ሒዘን ናይ ባዕለን ክልላት መስሪተን እየን። ገሊአን ክልላዊ ግዝኣታት ከም ኦሮሚያ፥ ኣምሓራ ፥ ትግራይ፥ ዓፋር፥ ሶማሊ ፥ሃረር ከምኡውን ኣብዚ ቐረባ ግዜ ዝተመሰረተት ክልል ሲዳማ ዝኣመሰላ ዓበይቲ  እየን ተዳልየን በቲ ኻልእ መንገዲ ከዓ ኣብ ፖለቲካ ቍጠባዊ ረቛሒታት ኣገባብ ሰፈራት ባህልን ቋንቋን ከም እኒ ደቡብ ብሄርን ብሄረሰብን ክልል በኒሻንጉልጉሙዝ ከምኡውን ክልል ጋምቤላ ዝኣመሰላ ዓብለልቲ ዘይኰና ሃገራት ኣብ ግምት ብምእታው ተመስሪተን እየን። ይኹን እምበር ኣብ ኢትዮጵያ ብሄር ዘተኮረ ፌደራላዊነት ምስ ተጀመረ ክልተ ዓይነት ንኡሳን ማለት ውሉዳትን ፍልይ ዝበሉ ንኡሳን  ኰኑ።. ኣብዘን  ክልላት እዚኣተን ዝተፈላለየ መግለፂታት ዘለዎም ውሉዳትን ፍልይ ዝበሉ ንኡሳንን ኣለዉ ። 

       

      እዚ ኸምዚ ኢሉ  እንተሎ እታሒደት ጕጅለታት ከምኡውን ኣብ ኢትዮጵያ ማሕበረሰብን ፖለቲካን ንምትእትታው ዚግበር ፃዕሪ”  ዘርእስታ ብ ፀጋዬ ዝተፅሓፈት ዓንቀፅ  ኣብ ኢትዮጵያ ንንኡሳን ብሄር ማሕበራዊን ፖለቲካውን ዘየጋጥሞም ፀገማት ጠቒሱ እዩ። እቲ ብ ፀጋዬ ዝተፅሓፈ ዓንቀፅ  ንኡሳን  ጕጅለታት ብሄረ ሰባትን ካብ ማሕበረሰብን ፖለቲካን ነፃ ምዃኖም ክሳዕ ክንደይ ፅቡቕ ገይሩ ገሊፅዎ እኳ እንተኾነ ኣብዛ ዓንቀፅ እዚኣ ግን ብዙሕ ነገራት ጐዲሉ እዩ። ስለዚ እዚ መልሲ እዚ ብዛዕባ ጕዳይ እተን ኣብ ኢትዮጵያ  ዝርከባ  ንኡሳን ጕጅለታት ብሄር ብሄረሰብ ንምቅዋም/ ምክርኻር ተዘይኮነስ ካብ ካልእ ወገን ንምርኣይን ኣዕሙቕካ ስለ ንኡሳን ብሄራዊ ዓሌት ንምግላፅን እዩ

      ምትብባዕ ምትእኽኻብ ንኡሳን ማሕበረሰብ ኣብ ኢትዮጵያ

      ዋላ እኳብዛዕባ ምድብ እቶም ኣብ ኢትዮጵያ ዘለዉ ንኡሳን ብሄረ ሰባት  እንተተስማዕማዕኩ ኣነ ዝገልፆ ዘለኹ ዓንቀፅ ብፍላይ ምስ እቶም ኣብ ኢትዮጵያ ዘለዉ ውሉዳትን ፍልይ ዝበሉን ንኡሳን ብሄረ  ሰባት ኣብ ምትብባዕ ምትእኽኻብ ንኡሳን ማሕበረሰብ ከም ዘድሊ ኸስፍሕን ከጕልህን እየ ዝደሊ ማሕበራዊ ምትእኽኻብ ንምድንፋዕ ኣብ እተፈላለየ ደረጃታት ማሕበራዊ፥ ቍጠባዊ፥ ባህላውን ከምኡውን ፖለቲካዊ ዓውድታት ማሕበራዊ ምትእኽኻብ ክግበር ኣለዎ

      ንኡሳን ብሄረ ሰባት  ማሕበረሰብ ኣብ ፈደራላዊ ስርዓት ኢትዮጵያ ኣብ ክልላዊ ወይ ኣብ ትሕቲ ክልል ርእሰምምሕዳር ክምስርቱ ተፈቒዱሎም እዩ፣ ኣብ  ክልላዊን ዞባዊን ዜግነትን ኣብ ፍሉይ ደረጃታት ወረዳ እውን ይሓውስ እዩ ።ናይ ገዛእ ርእሶም ክልል ዘለዎም ዓሌታዊ ብሄር ብሄረሰባት በቲ ክልላዊ ትካላት ከምኡውን በቲ መብዛሕትኦም ኣብቲ ዞባ ዝርከቡ ዓሌታት ዝቖፃፀርዎ  ባይቶን ምምሕዳርን ኣቢሎም ኣብ ምምሕዳር ክልል ስልጣን ናይ ምክፋል መሰል ኣለዎም። በዚ ምኽንያት እዚ መብዛሕትኡ ግዜ ህዱኣት ዝዀኑ ንኡሳን ብሄርን ብሄረ ሰባት ኣብቲ ኣብ ክልላዊ ደረጃ ዝግበር ሰፊሕ ናይ ውሳነ መስርሕ ማሕበራዊ-ቍጠባውን  ፖለቲካውን ተሳትፎ ንክገብሩን ፀገማት ይገጥሞም እዩ።

       ብደረጃ ሃገር ፌደራላዊ ስርዓት ኢትዮጵያ ንንኡሳን ብሄራት ማሕበረሰብ ኣብ ፌደራላዊ ስርዓት ኣብ ክልተ ዓበይቲ ባይቶ(ፓርላማ) ብዝተፈላለየ መንገድታት ተወከልቲ ናይ ምዃን ኣጋጣሚ ብዝሰፍሐ ደረጃ ንኽጠቓለል ዕድላት ፈጢሩ እዩ። ኹሎም ብሄር ብሄረሰባትን ህዝብታትን ኣብ ቤት ምክሪ ፌደረሽን (ላዕለዋይ ቤት) ተወከልቲ ዀይኖም ኣብ ሕጊ ምውጻእ፣  ሕጊ ምትርጓምን ሕጊ ምፍፃምን ከምኡውን ኣብ  ኣሰራርሓ ፖሊሲታትን ምትግባርን ፌደራላዊ መንግስቲ ክሳተፉ ይኽእሉ እዮም። ኣብ ትሕቲ ሕገ መንግስቲ  ፌደራላዊ ዲሞክራሲያዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ቅዋም ከም ዚሕብሮ እቲ ካልኣይ መንገዲ ንንኡሳን ብሄረሰባት ዝውከለሉ መንገዲ ብቤት ምክሪ ተወከልቲ ህዝቢ ኣቢሉ እዩ።ኣብ  ቤት ምኽሪ ተወከልቲ ህዝቢ ንንኡሳን ብሄረሰባት  እንተ ወሓደ  20 ኮፍ መበሊ ክህልዎም ኣለዎ።

      እዚ ናብ ቅኑዕ ኣንፈት ዝወስድ ስጕምትታት እኳ እንተ ዀነ ነቶም ብክልላዊን ሃገራውን ደረጃ ዝርከቡ ፖሊሲ ዘውፅኡ ሰባት ግን ቍጠባዊ፣ ማሕበራዊ፣ ባህላዊ፣  ሃይማኖታውን ፖለቲካውን ተገዳስነቶም  ኣብ ማሕበራዊ ምትእኽኻብ ንምድንፋዕ  ዝበላፀ መዕረፊ የድልዮም እዩ። ኵሎም ኣባላት ማሕበረሰብ ብፖለቲካዊ መዳይ ኣብ ናይ ውሳነ መስርሕን ፖሊሲታትን ተሳትፎን ብምግባር ማሕበራዊ ምትእኽኻብ ከም ክስፋሕፋሕ ዝገብር ቀንዲ መዳይ እዩ ክምኡውን ኣብ ኵሉ መዳያት ናይቶም ኣብታ ሃገር ዝርከቡ ውሉዳት ከኣ ክድለ ኣለዎ።

      በቲ ኻልእ መንገዲ ድማ ጕዳይ ናይቶም ካብ ካልኦት ወፃኢ ዘለዉ ንኡሳን ብሄራዊ ብሄራት ምስ ብሄር ተኮር ፈደራላዊነት ከምኡውን ምስቶም ኣብ ውሽጢ ክልሎም ዝርከቡ ደቂ ዓዲ ርእሰውሳነ ናይ ምግባር ኣሰራርሓ ዝተተሓሓዘ እዩ። ብዙሓት ፍልይ ዝበሉ ብሄራዊ ማሕበረሰባት ብሰንኪ እቲ ብብዙሕ ኣንፈት ዝግበር ምንቅስቓሳት ህዝቢ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ክልላዊ መንግስቲ እዮም ዝነብሩ። ይኹን እምበር ገሊአን ሃገራት ንህላወን ኣፍልጦን እዘን ብሄራዊ ማሕበረሰባት ኣይቅበላን እየን ገሊአን ድማ ብዘይ ውክልና የን ኣፍልጦ ዝህባ እንተዀነ ግን እቶም ካብ ካልኦት ንኡሳን ብሄራዊ ዓሌታት መብዛሕትኡ ግዜ ጉዳያት ኣድልዎ ምጕዳል ፍትሒ ከምኡውን ማሕበራዊ ጕዳያት ኰይኖም ኣብቲ ሰፊሕ ማሕበራዊ መድረኽ ይሳተፉ እዮም። ኣብቲ ኣብ ማሕበረሰቦም ዝግበር ውሳነ ግን ብዙሕ ተሳትፎን ፅልዋን ወይ ሓሳብ ንሓሳብ ኣይለዋወጡን እዮም።

      ኣብዚ ቐረባ ግዜ ኣብ ፌደራላዊ ስርዓትና ውጥረት ክለዓል እንተሎ ተዓዚብና ኢና፥ ኣብ መንጎ እቲ ንገዛእ ርእስኻ ናይ ምግዛእ ሚዛንን ዝተፈላለዩ ብሄራት ብሄረ ሰባት ከምኡውን ኣብ መንጎ እቶም ካብ ካልእ ክልል ዝወፁ ብሄራት ናይ ስራሕን ርእሰኸተማን ነፃን ምንቅስቓስ ክህሉ ምግባር ኣድላዪ ምዃኑ ተዓዚብና ኢና።  ምግላልን ምውጋድን ኦሮሚያ፥ ብሄር ብሄረሰባትን ህዝብታትን ክልል ደቡብ፥ ጋምቤላ፥ በኒሻንጉልጉሙዝ፥ ኣምሓራ፥ ሶማሊ ከምኡውን ካልኦት ብሄራት ንመንግስቲ እታ ሃገር ኣብ ሓደጋ የእትዎ ኣሎ።

      ማሕበራዊ ምትእኽኻብ ንምድንፋዕ ኵሉ ሰብ ውሳነ ኣብ ምሃብ መስርሕ ክሳተፍን ንክሳተፍ ኣጋጣሚ ምፍጣርን ኣገዳሲ እዩ። ኣብ ፖለቲካዊ ጕዳያት ነፍሲ ወከፍ ብሄርን ብረሰብን ንህይወቱ ተፅዕኖ ኣብ ዝፈጥሩ ውሳነታት ርእይቶ ኣለዎ ክልላዊ መንግስትታት ብናይ ገዛእ ርእሰን ኣሰራርሓ ኣቢለን ፖለቲካዊ፥ ማሕበራውን ቍጠባውን ምትእኽኻብ ከም ዝህሉ ንምግባር ብዙሕ ፃዕሪ ክገብራ ይኽእላ እየን። ንኣብነት ካብ ዝተፈላለየ ኽፋላት ህዝቢ ተወከልቲ መንግስቲ ምህላዎም ዝተፈላለየ ተወካሊ ንመንግስቲ ንምቛም ዝሕግዝ ሓደ መንገዲ ክኸውን ይኽእል እዩ። ዝበለፀ ፖለቲካዊ ተሳትፎ ንክገብሩ ዝፈጥረሎም ካልእ ዕድል ከኣ ዝተፈላለዩ ኣባላት ሕብረተሰብ ኣብ ኣሰራርሓ ፖሊሲ ክረኽብዎ ዝኽእሉን ዝሳተፉሉን መንገዲ ክኸውን ይኽእል ዉን እዩ

      ንቕድሚት ከሰጉም ዝኽእል መንገዲ ማሕበራዊ ምትእኽኻብ

      ንዅሉ ዝሓቍፍ ሕብረተሰብ ምፍጣር በቲ መንግስትን ህዝብን ኣብ ኹሉ መዳይ ህይወት ንነፍሲ ወከፍ ኣባል ሕብረተሰብ ማዕረ ኣጋጣሚታት ንምርካብ ዝገብርዎ ፃዕሪ ጥራይ እዩ ክፍፀም ዝኽእል ሲቭላዊ፥ ማሕበራዊ፥ ቍጠባውን ፖለቲካውን ንጥፈታት ከምኡውን ኣብ ውሳነ ናይ ምሃብ ዝግበር ምንቅስቓስ ተሳታፊ ምኹዋን እዩ።

      ናይ ነዊሕ እዋን ስራሕቲ ፅሑፍ ብዛዕባ ንኡሳን ብሄራት ማሕበረሰብ ምትእኽኻብ ንምትእትታው ዝሕግዝ ዝተፈላለየ ስጕምትታት ኣጕሊሁ ገሊፁ እዩ ኣነ ብወገነይ ድማ ኣብ ፅሑፋተይ  ኣጕሊሀ ገሊፀ እየ ኣብ ሰለስተ መገድታት ንቕድሚት ከም ዘተኵር ገይረ ድማ ገሊፀ እየ እዚ ኸዓ ንሰብኣዊ መሰላት ንኡሳን ብሄርን ዓሌታዊ ጉጅለታት ምኽባር፡ ፖለቲካዊ ምሕላው ንኡሳን ብሄራትን ዓሌታትን ከምኡውን ንስልጣን ምክፋል ኰነ ካብ ሃገር ወፃኢ ርእስኻ ናይ ምቍፅፃር ዘድሊ ስጕምትታት ምውሳድ እዩ።

      ንኡሳን ብሄራትን ዓሌታትን ማሕበረሰብ ኣብ ማሕበራዊ ጕዳያት ከም ዝጠቓለል ንምግባር መሰላትን መሰላት ናይቶም ኣብ ፌደራላዊ  ሕገ መንግስቲ   ዝርከቡ ውልቀሰባትን ኣብ ቅዋም መንግስቲ ምዕቃብ ከምኡውን ብፅኑዕ ኣብያተፍርዲ እውን ሓዊስካ ብመንግስታዊ መስርሕ ገይርካ ኣብ ተግባር ምውዓል ኣድላዪ እዩ።

      በዚ መዳይ እዚ ብፍላይ ኣብ ምዕራፍ ክልተ (ዓንቀፃት 8-12) ከምኡውን ኣብ ሰለስተ ናይ ፌደራላዊ ሕገ መንግስቲ  ኢትዮጵያ ተገሊፁ ዘሎ ናብ ቅኑዕ ኣንፈት ዝወስድ ምልክታት ዕቤትን ስጕምትን ኣሎ። እንተዀነ ግን መብዛሕትኡ ኣይፍፀምን እዩ፡፡ ሲቪላዊ ዀነ ፖለቲካዊ ናፅነት ከም ዝፍፀም ንምግባር ከዓ ፖለቲካዊ ድሌት የለን ስለዚ ንኡሳን ብሄራትን ዓሌታት  ማሕበረሰብን ኣብ ማሕበራዊ ጕዳያት ከም ዝጠቓለል ንምግባር ነፃን ኣድልዎ ዘይብሉ ትካላትን ክህልው ከምኡውን ፅኑዕ መንግስታዊ ዕቝባ ንምትግባርን ንዅሎም ዜጋታት ብፍላይ ከኣ ንንኡሳን ብሄራትን  ጕጅለታትን ኣብታ ሃገር ክህልወን ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ።

      እቲ ኻልኣይ ስጕምቲ ኸዓ ፌደራላዊ መንግስቲ ነቶም ውሑዳትን ንኡሳን ብሄራትን ጉጅለታት ማሕበረሰብ ዝዀኑ ውሑዳት ብሄረ ሰባት ካብቲ ብዓብለልቲ ብሄራት  ንዝወርድ ጭቈናን ኣድልዎን ንኽከላኸለሎም ስልጣን ምሃብ እዩ። እቲ ፌደራላዊ ዀነ ሓባራዊ ሕገ መንግስቲ ንኡሳን ብሄራትን ጉጅለታትን  ማሕበረሰብ መሰላት ከረጋግፅ ዝኽእል እኳ እንተዀነ እቲ ዝወርድ በደላት ግን እቶም ንፖለቲካዊ ትካላት ዝቈፃፀሩ ዓሌታዊ ፅልኢ ዘለዎም ብሄራት መብዛሕትኡ ግዜ ፖለቲካዊ ድሌት ነዚ መሰላት እዚ ኣብ ግብሪ ንኸውዕልዎ ግዴታን ድሌትን ስለ ዘይብሎም እዩ። 

      ኣብ መወዳእታ እቲ ኻልእ መንገዲ ስልጣን  ምክፍፋል ከምኡውን ወይ ካብ ሃገር ወፃኢ ዘሎ ርእስኻ ናይ ምቍፅፃር እዩ። ንንኡሳን ብሄራት ማሕበረሰብ ከቢድ ጕዳያት ኣብ ዘይህልወሉ እዋን ስልጣን ምክፍፋል ከምኡውን  ካብ ሃገር ወፃኢ ዘሎ ርእስኻ ናይ ምምሕዳር ሓላፍነት ንኡሳን ብሄራት  ማሕበረሰብ ካብ ምርሓቕ ክኸውን ይኽእል እዩ። ኣብ ምድላዋት ስልጣን ምክፍፋል ንንኡሳን ብሄራት  ማሕበረሰብ ኣብ ማሕበራዊ ምትእኽኻብ ከም ዝጠቓለል ክገብር ይኽእል እዩ። እተን ስልጣን ክልልን ዞባን ምስ ብሄርታዊነት ሃገራውነት ዘለወን ጕጅለታት ምክፋል ከም ሓባራዊ ረብሓ ገይረን ክርእያ ኸለዋ እተን መንግስታት ዘይኰና ውስናት ሃገራት ግን ፖለቲካውን ባህላውን ቦታ ክህልወን ከሎ እቲ ፍሉይ ዓሌታዊ ሃገራዊ ጕጅለ ግን ገዛእ ርእሱ ምግዛእ ይቕፅል ኣሎ።

      * ኣብዱል ፈታሕ መሓመድ ፋራህ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ጂግጂጋ መምህር(ሌክቸረር) እዩ

      ኣጀንዳ ሓታሚ እዚ ፅሑፍ : እዚ ፅሑፍ ካርድ መናኣሰይ ዝማዕበለን ልምዲ ሙሁራዊ ምይይጥ ንምዕባይ “ኣብ መድረኽ ምይይጥ መናኣሰይ” ካብ ዘተኣናግዶም ፅሑፋት ሓደ እዩ:: ኣብዚ ዓምዲ ንምትእንጋድ ወይ ድማ ነዚ ፅሑፍ መልሲ ንምሃብ እንተደልዮም ብ info@cardeth.org ኢሜይል ይግበሩ።

Viewing 0 reply threads
Reply To: ንኹሉ ማሕበረሰብ ዝሓቍፍ ዝፍጠረሉ መንገዲ
Your information: