ኣብ ማእኸል ጂኦፖለቲካዊ ኣለሻ ህውከትን ኣጋጣምን

Home Forums ኣብ ማእኸል ጂኦፖለቲካዊ ኣለሻ ህውከትን ኣጋጣምን

  • This topic is empty.
Viewing 0 reply threads
  • Author
    Posts
    • #4223 Reply

      ብረቡማ ደጀኔ*

      ኣብ ቀረባ እዋን ሓጎስ ገብረኣምላኽ ‹‹ኢትዮጲያ ኣብ ከባቢያዊ ቕልውላዋት›› ብዝብል ኣርእስቲ ሓንቲ ጽሕፍቲ ፅሒፉ እዩ፡፡

      እዚ ሓሳብካ ዝፈታተን ስራሕ እዚ ኣብዚ እዋን ብዛዕባ ናይ ኢትዮጲያ ቐፃሊነት ንዘሎ ኽትዕን፣ መፃኢ ዕድልን እታ ዓዲ ኣብ ዓለምለኻዊ ውድድር ኸባቢ መሰረት ዝገበረ ፖለቲካ ፅቡቕ ኣበርክቶ ኣለዎ፡፡

      ‹‹ኢትዮጲያ ኣብ ኸባቢያዊ ቕልውላው እትርከብ ዓዲ ምኹዋናን ኣብቲ ቐጠና ዝነበራ ፅዕንቶ ስለምውዳቑ›› እቲ ፅሑፍ ብዋናነት ጠመተ ዝገበረሉ ውራይ እዩ፡፡

      ኢትዮጲያ ኣብዚ ኸዚ እዋን ዘላትሉ ኹነታት እንትርአ ብፖለቲካዊ ዘይምርግጋዕ ፣ ኢኮኖሚያዊ ቕልውላውን ፣ ኣብ ዓለምለኻዊ ርክብ ዘሎ ናይ ደገ ፅዕንቶታትን ፈተናታትን ዝኣመሰሉ ፀገማት ከምትርከብ ዝካሓድ ኣይኾነን፡፡

      እዚ ኸምዚ እንተሎ ግና ሚዛናዊ ዝኾነን ታሪኽ መሰረት ዝገበረ ናይ ነዊሕ ግዘ ትልምን ኣተሓሳስባን ኣዝዩ ኣድላዪ እዩ፡፡ ሓጎስ ኣብታ ፅሕፍቲኡ ናይ ኢትዮጲያ ፖለቲካዊን ኢኮኖሚያዊን ስርሒት ካብቶም ዝሓለፉ ንእሽተይ ዓመታት ፣ ማለትውን እቲ ብኢህወደግ ዝምራሕ ዝነበረ መንግስቲ ዝተፈላለዩ ተቓውሞታት ድሕሪ ምትእንጋዱ ኣብ ፀገም ክምዝኣተወ ይገልፅ፡፡ ንሱ ጥራሕ እንተይኾነስ ዓለምለኻዊን ኸባቢያዊ ውድድርን ዓለምለኻዊ ናይ ኹነታት ምዝባዕን ኢትዮጲያ ብውሽጥን ወፃኢን ንከባቢያዊ ፀገም ክትቃላዕ ከምዝገበራውን ይገልፅ፡፡

      እቲ ፀሓፊ ገለ ገለ ክድነቑ ዝግቦኦምን ብኣንፃሩ ድማ ርእስኻ ዘድንኑ ገለ ኹነታት እንትገልፅ፣ እቲ ኣንባቢ ድማ ነዚ ንኸንብብ ፅንዓት ፣ ትሕትናን ፍልጠትን የድሊዮ፡፡

      እዚ ከምዚ እንተሎ ግና ነቲ ፅሑፍ ኣብ 4 ኣገዳሲ ነገራት ተመስሪተ ኣዝየ እየ ዝቃወሞ፡፡

      ፈለማ ኣብቲ ፅሑፍ ዘሎ እዋናዊን ታሪኽ መሰረት ዝገበረን ሓፈሻዊ ኽትዕ ይቓወሞ እየ፡፡፡ ካልኣይ ድማ ኣብቲ ጽሑፍ ‹‹ናይ ኢትዮጲያ ቐጠናዊ ውድቀት›› ዝብል ሓሳብውን ብተመሳሳሊ ማለት እዩ፡፡ ሳልሳይ ድማ ብዛዕባ ዓብዪ ግድብ ሕዳሰ ኢትዮጲያ ዝተውሃበ ርኢቶ ፀገም ዘለዎ እዩ፡፡ ኣገዳሲ መረዳእታታት ካብዘይ ምሕዋሱ ብተወሳኺ ዘተ ክግበረሎም ዝኽእል ኣገዳሲ ሓሳብ እንዳሃለወ ኣብቲ ፅሑፍ ግን ክኣቱ ኣይተገበረን፡፡ ብሓፈሻ እንትርአ ናይ ኣሜሪካን ቻይናን ንኢትዮጲያን ቐርኒ ኣፍሪካን ዘለወን ናይ ወፃኢ ፖሊሲ ዝምልከት ፀገም ዘለዎ እዩ፡፡

      ብዛዕባ እቲ ፅሑፍ ዘለኒ ፈለማ መካትዒ እንትገልፅ ፣ እቲ ፀሓፊ ንፁር ብዘይኾነ መንገዲ ኣብ እዋናዊ ዜናታትን ኹነታትን ፣ ካብኡ ድማ ኢትዮጲያ እትርከበሉ ናይ ውሽጢ ፣ኸባቢያዊን ዓለምለኻዊ ኹነታት ጠመተ ጌሩ እዩ፡፡ እዋናዊ ሓቅታትን ፖለቲካዊን ቑጠባዊን ኹነታትውን ኣብ ግምት ብምእታው ክርአዩ ስለዘለዎም ፣ እዚ ትኽክል ከምዝኾነ ይስማማዕ እየ፡፡ ግና ኸዚ እንርከበሉ ታሪኽ መሰረት ዝገበረ ምዕባለ ዝተገለፀሉ መንገዲ ፀገም ዝረአዮ እዩ፡፡ ምኽንያቱ ድማ ነዚ ሐዚ ዘለናዮ ውሽጣዊን ወጻኢን ኹነታት ታሪኽ ናይ ባዕሉ ዓብዪ ግደ ስለዘለዎ እዩ፡፡

      ብ1960ታት ፣ 70ታትን 90ታት መጀመርታ ዝነበሩ ፖለቲካዊ ኹነታት ብዓይኒ ምሁራን ፖለቲካን ተንተንትን እንትርአ ብፍላይ ድማ ብዛዕባ ቀፃሊነት እታ ዓዲ ክንዛረብ እንተኾይንና በቲ እዋን ንሱ ዝነበረ ታሪኽ ግድኡ ብቐሊሉ ዝርአ ኣይኾነን፡፡

      ናይ ኢትዮጲያ እዋናዊ ፀገማትን ፖለቲካዊ ዘይምርግጋዓትን መሰረቶም ኣብቶም 60ታት ዝነበረ ፖለቲካዊ ምዕባለ እዩ፡፡ ብሄርተኝነት ፣ ናይ ኩይናትን ጎንፂን መንስኤታት ፣ ናይ ወፃኢ ኢድ ኣእታውነት ፣ ናይ ዲሞክራሲ ሕቶታት ፣ ሰላምን ምዕባለን ብሓፈሻ ኩሎም ምስ ዘመናዊ ታሪኽ ኢትዮጲያ ዝተሓሓዙ እዮም፡፡ ስለዝኾነ ድማ ፣ እዚ ኣብ ግምት ዘይእተወ ናይ ውሽጥን ቐጠናውን ፖለቲካዊ ትንተና ፀገም ከምዝህልዎ ይኣምን፡፡ ካልኣይ ድማ ፣ኣብቲ ፅሑፍ ‹‹ናይ ኢትዮጲያ ቐጠናዊ ውድቀት›› ዝብል ሓሳብ ውን ብተመሳሳሊ ፀገም ዘለዎ እዩ፡፡

      ብቐሊሉ ትንታነ ክወሃቦ እንተይኾነስ ብዙሕ ሕቶታት ክለዓሎ ዝግባእ እዩ ኔሩ፡፡

      ሕጂ ዘሎ ደማውን ረሳሕን ውግእ ሕድሕድን ቑጠባዊ ቕልውላውን ኣብ ግምት ብዘእተወ መልክዑ ዝቐረበ መርትዒ ፅቡቕ ክባሃል ዝኽእል እዩ፡፡ እዚ ፅሑፍ እዚ ምናልባሽውን ኣብ ኢትዮጲያ እዋናዊ ኹነታት ብኣብዝሓ ካብቶም ዝተፅሓፉ መርትዖታት እቲ ፍሉጥ ክኸውን ይኽእል እዩ፡፡

      ኣብ ክንዲ እዚ ዘሎ ፀገም እንትርአ ፣ ሕጂ ዘሎ እዋናዊ ኹነታት ኩልሻዕ ዝርአ ሽግር ከምዝኾነ ጌርካ ትንታነ ካብ ምውሃብ ብተወሳኺ እዋናዊ ኹነታት ጥራሕ መሰረት ብምግባር ብዛዕባ መፃኢ ዕድል ሓፈሻዊ መደምደምታ ምውሃብ ካብቶም ዝረኣዩ ፀገማት ሓደ እዩ፡፡

      ይኹን እንበር እዚ ትብዓት ዝተመልኦ ኣገላልፃ እዚ ነቲ ካሊእ ሸነኽ ዛንታ ወይ ድማ ታሪኽ ሚዛናዊ ብዝኾነ መንገዲ ኣይገለፆን፡፡ ኢትዮጲያ ኣብ ኣፍሪቃ ቐፃሊ ስትራቴጂካዊ ኣገዳስነት ዘለዋ መልክዓ-ምድራዊ ኣቀማምጣ ፣ ማሕበራዊ ተፃዋርነት ፣ ዓርስኻ ናይ ምእራምን ምሕዳስን ክእለት ፣ ናይ ሃገር ታሪኻዊ ቐፃልነትን ፣ ድልዱል ዲፕሎማሲያዊ ርክብን መፃኢ ዕድል እታ ሃገር ንምውሳን ኣዚዮም ኣገደስቲ እዮም፡፡

      እቲ ቐንዲ ነጥቢ ነቲ ኢትዮጲያ ሕጂ ዘጋጥማ ዘሎ ሓቅነት ዝመልኦም ብድሆታት ምክሓድ ዘይኾነስ ምስቲ እናወሰኸ ዝኸይድ ዘሎ ታሪኽ ህዝብታት ዝፃረር ትርጉም ኣልቦን እተሓላለኸን ኣቀራርባ ሓሳብ ንምውሃብ እዩ፡፡

      ዋላ እኳ ነቲ ብሮበርት ዲ. ካፕላን ንፎሬይን ፖሊሲ መጽሄት ዝተጽሓፈ ፅሑፍ መራሪፅኻ  ምንባብ እንተዘይደገፍኩዎ ትኽክለኛ መርትዖ ኣቕሪቡ እዩ፡፡

      እቲ ፀሓፊ ከም ናይ ዓለም ባንክን ኣይ ኤም ኤፍን  ዝኣመሰላ ዓለምለኸ ናይ ገንዘብ ትካላት ናይ አሜሪካ መራሒ ዝነበረ ዶናልድ ትራምፕ ፀቕጢ ንምግባር ዝጥቐመለን ትካላት እየን፡፡

      ይኹን እንበር ዕውታት ዝኾኑ መንግስቲታት ነቲ ናይ ሃገር መግለፂ ዝኾነ ሃይድሮኤክትሪክ ግድብ ንምዝዛም ናይ ወፃኢ ደገፍ ከምዘድሊ ኣብ ግምት የእትው እዮም፡፡

      እቲ ኣድልዎ ዝመልኦ ምክፍፋልን ሓደ ወገን ጥራሕ ዘለዎ ግደን ምምሕዳር ቕድም ናይ አሜሪካ ፕሬዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ፣ እቲ ናይ ባይደን ምምሕዳር ድሮ ናይ ወፃኢ ፖለሲ ለውጢ ከምዘምፅአ ክነስተብህለሉ ይግባእ እዩ፡፡ እዚ ድማ ዚያዳ ሚዛናዊን ገለልተኛ ፖለሲን ከምዘሎ ብንፁር ዘርእይ እዩ፡፡

      ቐጠናዊ ፖለቲካን ፖሊሲ ጉዳይ ወጻኢን ካብ ውሽጢ ዓዲ ይጅምር፡ ፈለማ ጉዳያት ውሽጢ ዓዲ ምትዕርራይ

      ኣብ ኢትዮጲያ ዘሎ ዝተናወሐ ውግእ ሕድሕድን ጎንፂ ምስቲ ዘሎ ቑጠባዊ ቕልውላው ተደሚሩ ነታ ሃገር ከም ሃገር ናይ ምቕፃልን ፣ ናይ ብሄራዊ ድሕንነት ፈተና ይኸውን ኣሎ ዝብል ናይ ኣይተ ሓጎስ ገምጋም ይስማምዐሉ እየ፡፡ ስለዝኾነ ንኢትዮጲያ ዘላቒ ምርግጋዕን ልምዓትን ንምምፃእ ብኣብዝሓ ናይ እታ ሃገር ኽፋላት ዘለው ፖለቲካዊን ናይ ፀጥታ ቕልውላዋት ንኹሉ ዝሓቖፈ ፖለቲካውን ዘተ ዝተገበረሉ መዕለቢ ምእላሽ ኣገዳሲ ቕድመ-ኹነት እዩ፡፡

      ሪቻርድ ሃስ ‹‹ወጻኢ ጉዳያት ፖሊሲ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ይጅምር፡ ናይ ኣሜሪካ ውሽጣዊ ጉዳያት ምትዕርራይ›› ኣብ ዝብል ኣዝዩ ኣድላዪ መፅሓፉ ብግልፂ ከምዘቐመጦ ንሃገረ ኣሜሪካ እቲ ዝዓበየ ስግኣት ካብ ደገ ዘይኾነስ ካብ ውሽጢ ዝመፅእ እዩ ይብል፡፡ እዚ ዓብዪ ገለፃ ንኢትዮጲያውን ብግቡእ ይሰርሕ እዩ፡፡ ኣብ ኢትዮጲያ እቲ ዝዓበየን ኣዝዩ ሓደገኛ ዝኾነን ስግኣት ብዘይዛሪ ኹይናት ፣ ድኽነት ፣ ዝተጠናኸሩን ዴሞክራሲያውን ዝኾኑ ትካላት ዘይምህላውን ፀገም ዘለዎ ባህሪ ልዕልነት ሕጊ ኣቢሉ ይመፅእ፡፡ ናይ ውሽጢ ዓዲ ጉዳያት እንተዘይአመዓራሪና ኢትዮጲያ ብውሽጢን ወፃኢን ኣብ ጎንፂን ቕልውላውን ክትቕፅል እያ፡፡ ኢትዮጲያ ኣብዚ ሕጂ እዋን ዘላትሉ ኹነታት እንትርአ ብፖለቲካዊ ዘይምርግጋዕ ፣ ኢኮኖሚያዊ ቕልውላውን ፣ ኣብ ዓለምለኻዊ ርክብ ዘሎ ናይ ደገ ፅዕንቶታትን ፈተናታት ዝኣመሰሉ ፀገማት ከምትርከብ ዝካሓድ ኣይኾነን፡፡

      እዚ ኸምዚ እንተሎ ግና ሚዛናዊ ዝኾነን ታሪኽ መሰረት ዝገበረ ናይ ነዊሕ ግዘ ትልምን ኣተሓሳስባን ኣዝዩ ኣድላዪ እዩ፡፡ ሓጎስ ኣብታ ፅሕፍቲኡ ናይ ኢትዮጲያ ፖለቲካዊን ኢኮኖሚያዊን ስርሒት ካብቶም ዝሓለፉ ንእሽተይ ዓመታት ፣ ማለትውን እቲ ብኢህወደግ ዝምራሕ ዝነበረ መንግስቲ ዝተፈላለዩ ተቓውሞታት ድሕሪ ምትእንጋዱ ኣብ ፀገም ክምዝኣተወ ይገልፅ፡፡ ንሱ ጥራሕ እንተይኾነስ ዓለምለኻዊን ኸባቢያዊ ውድድርን ዓለምለኻዊ ናይ ኹነታት ምዝባዕ ኢትዮጲያ ብውሽጥን ወፃኢን ንከባቢያዊ ፀገም ክትቃላዕ ከምዝገበራውን ይገልፅ እዩ፡፡

      ኣብ ኸባቢያዊ ፖለቲካ ዘላቒ ዝኾነ ሰላም ፣ ልምዓትን ዲሞክራሲን ንኽመፅእ ናይ ኢትዮጲያ ብዝሓነት ዝኽበረላ ዲሞክራሲያዊትን ፌደራላዊትን ሃገር ምቕፃል ወሳኒ ምኹዋኑ ኣፅኒዐ ይኣምን፡፡ ናይ ኢትዮጲያ ዓሰርታት ዓመታት ዘቑፀረ ዕውት ቑጠባዊ ምዕባለ ምዕቃብ ብድሕሪ ኮቪድ-19 ዘሎ ብኹይናት ዝተጎድአ ቑጠባ ሃገር ምምሕያሽ ከም ሃገር ንምቕፃል ወሰንቲ  እዮም፡፡ ስለዝኾነ ድማ ዝኾነ ይኹን ጥበብ ዲፕሎማሲ ፣ ኸባቢያዊ ፖለቲካን መንግስታዊ ስራሕትን ልዕሊ ኹሉ ዝኾነ ግደ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ዝተረጋግዐ ናይ ፖለቲካ ስርዓት ምርግጋፅ ትኹረት ብምውሃብ ክጅምር ኣለዎ፡፡

      ምስ ምዕራባውያን ዓለም ዝግበር ዳግማይ ርክብን ምስ ቻይና ዘሎ ድልዱል ስትራቴጂካዊ ቐፃሊ ኣንፈትን

      ካብ ታሪኽ ብምብጋስ ካብ ዘመናዊ ታሪኽ ኢትዮጲያ ፈለማ ኣትሒዙ እቲ ምዕራብ ዓለም ኣብ ውሽጢ ዓዲ ፖለቲካዊ ምዕባለታትን ፣ኸባቢያዊፖለቲካን እቶም ቐንዲ ተዋሳእቲ እዮም፡፡

      ኾይኑ ግና ብሰንኪ ኣብ ኢትዮጲያ ዘሎ ኹይናት ምስ ምዕራባውያን ዝግበር ርክብ ዝለዓለ ፀቕጢ ናይ ምግባር ወፍሪ ፣ ቑጠባዊ ዕቀባን ፣ እንዳሐመቐ ዝኸደ ዲፕሎማሲያዊ ርክብ ዝግለፅ ዳግም ምንቁልቋል ኣምሪሑ እዩ፡፡ ዕላዊ ናይ ተኹሲ ጠጠው ናይ ምግባር ስምምዕነት ፣ዝግበሩ ሰብኣዊ ደገፋት ምምሕያሽን ነቲ ኹይናት ፖለቲካዊ መፍትሒ ዝብፀሐሉ ኹነታት ምህላው ኣብ ሞንጎ ኢትዮጲያን ምዕራባውያንን ዘሎ ርክብ ክመሓየሽ ይገብር ኣሎ፡፡

      ነዚ ስትራቴጂካዊ ናህሪ ምዕቃብን ቐፃሊ ዝኾነ ምስ ምዕራባውያን ዝግበር ዳግም ርክብ ወፃኢ ፖለሲ ኢትዮጲያ ዓንዲ ክኾኑ ይግባእ፡፡

      ኣብ ኢትዮጲያ ዝግበር ዝተናወሐ ዕቀባን ክልከላን ምዝዛምን ምስ ምዕራባውያን ኣገዳሲ ርክባት ዳግም ምህናፅን ብወፃኢ ፖሊሲ ቐዳምነት ቦታ ክወሃቦም ይግባእ፡፡ ቐፃሊ ብዝኾነ ዲፕሎማሲያዊ ምትሕብባርን ብጥንቃቐ ዝተመጠነ ኣቀራርባ ዘንቆልቑል ንዘሎ ርክብ ኢትዮጲያን ምዕራባውያንን ምቕያር ንኽልቲኡ ወገን ዝሐሸ እዩ፡፡

      ኣብ ሞንጎ ናይ ምዕራባውያን ቕኑዕ ዝኾነ ድሌት ምዝዛም እዚ ደም መፋሰሲ ዝኾነ ኹይናት፣  ምኽባር ሰብአዊ መሰላትን እታወ ሰብአዊ ሓገዝን ናይ ኢትዮጲያ ናይ ብሄራዊ ድሕንነትን ከም ሃገር ናይ ምቕፃል ስግኣት ሚዛናዊ ስጉምቲ ምእላሽ ኣዝዩ ኣድላዪ  እዩ፡፡ ካብ ሓደ ወገን ጥራሕ ዝለዓል ናይ ምዕራባውያን ወፍሪ ዝለዓለ ፀቕጢ ነዚ ቕልውላው ዘጋድድን ንዝበለፀ ቕልውላውን ክመርሕ ይኽእል እዩ፡፡

      ማዕረ ኣገዳሲ ዝኾነ ናይ ኢትዮጲያ ርክብ ምስ ቻይና እዩ፡፡ እዚ ድልዱል ናይ ቑጠባ፣ንግዲ ፣ኢንቨስትመንት ፣ ፖለቲካውን ዲፕሎማሲያዊን ካልኦት ኣገዳሲ ዓውድታት ርክብ  መሰላት ቻይና- ኢትዮጲያ ኣዝዩ ወሳኒ እዩ፡፡ ካብ ቻይና ኣጋራት ሓንቲ ዝኾነት ኢትዮጲያ ኣብ ቻይና ናይ ኣፍሪካ ፖሊሲ ፍሉይ ቦታ ኣለዎ፡፡ ምስ ቻይና ብኹሎም ወሳኒ ዓውድታት ፖለቲካዊ ፣ ዲፕሎማሲያዊ ኣንፈታት ሰፊሕ ስትራቴጂያዊ ዲፕሎማሲ ብምውናን ድልዱልን ቐፃልነት ዘለዎ ርክብ ምውናን ናይ ዲፕሎማሲና ኣዝዩ ኣገዳሲ ቕድመ-ኹነት ክኸውን ይግባእ፡፡

      እቲ ኻልእ እውን ብዛዕባ ዓብዪ ግድብ ሕዳሰ ዘቕረቦ ግጉይ ወይ ድማ ዝተዛብዐ ትንተና እቲ ፀሓፊ ኣብ ኣፀጋሚ መደምደምታታት ከም ዝበፅሐን ምስ ከባቢኡ እተተሓሓዘ ኣረኣእያ ከም ዘለዎን ዝገልፅ ኢዩ። ከም ባንኪ ዓለምን ኣይ ኤም ኤፍን(IMF) ዝኣመሰላ ዓለምለኸ ናይ ገንዘብ ትካላት ከም ክፍሊ ናይቲ ምምሕዳር ዝጥቀመሉ ናይ ፀቕጢ ሜላታት ገይረን ኣብ ዘለወን ግደ ጠመተ ምግባር ኣድላዪ እዩ፡፡ይኹን እምበር ተኸታቲለን ዝመፀ መንግስታት ነቲ ቐደም ሕማቕ ዝዀነ ዓለምለኻዊ ቝጠባዊ ሃዋህው ቕድሚ ምጅማረን ነቲ ናይ ሃይድሮኤሌክትሪክ ግድብ ንምዝዛም ግዳማዊ ሓገዝ ከም ዘየድልየን ወትሩ ገሊፀን ኢየን ። ኣብ ርእሲ እዚውን ኣብ ምምሕዳር ምክፍፋልን ብሓደ ወገንን ግደ እኳ እንተሎ ምምሕዳር ባይደን ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ናይ ወፃኢ ረድኤት ምስ ጀርመን እተተሓሓዘ ዝያዳ ሚዛናውን ገለልተኛን ፖሊሲ ብንፁር ዘርኢ ናይ ወፃኢ ፖሊሲ ለውጢ ከም ዘምፅአ ክነስተብህለሉ ይግባእ። ብዛዕባ እቲ ኢትዮጵያ ኣብ ናይል ዘለዋ ነባሪ ረብሓታት ዝገልጽ ዝዀነ ይኹን ብሱል ናይ ወጻኢ ፖሊሲ ትንተና ታትን ፖለቲካዊ ቝጠባን ኽርክር ክለዓል ከሎ ግዳማዊ ብድሆታት እናሃለወ ኽነሱ ብዙሕ ቍጠባዊ ኣጋጣሚታትን መፅብዓታትን ይህብ ኢዩ። ስለዚ እቲ ኣብዚ እዋን እዚ ብዛዕባ እቲ ሓፅቢ ዚለዓል ከባብያዊ ግጭት ንጂኦፖለቲካዊ ውድቀትን ቅልውላውን ኢትዮጵያ ኣበርክቶ ኸም ዝገበረ ዚገልፅ መጎተ ብተፈጥሮኡ ዘይተፃዋርን ሓፂርን እዩ። ኤር. ዲ. ኤን. ኤ. ዝርከብ ማእኸላይን ነባርን ረብሓታት ካብቲ ኢትዮጵያ ኣብ እተፈላለየ ዓውድታት ዘጋጥማ ዝዀነ ይኹን ምስኡ ዝተሓሓዝ ናይ ፀቕጢ ወፍሪ ኣፀቢቑ ዝገልፅ እዩ።
      ኣብ ኽንዲ እዚውን እቲ ፀሓፊ “ኢትዮጵያ ነቲ ዘሎ ጂኦፖለቲካዊ ሻቕሎት ኣሜሪካን ግብፅን ኣፍልጦ ኽትህበሉ ኣለዋ ” ዝብል ርእይቶ ዘይክውንነታውን ዘይርትዓውን ኣዝዩ ዘጨንቕን ከምዝኾነ ፍሉጥ እዩ። ኢትዮጵያ ነቲ ርትዓዊ ረብሓታት ኵለን እተን ክልተኣውን ድርብን ዲፕሎማሲ ኣብ ግምት ብምእታው ኣብ ሃይድሮ-ዲፕሎማሲ ህንፀት ግደ ኣለዋ። እዚ ፀገም እዚ ኻብቲ ቐደም ኣትሒዙ ንሃፍቲ ማይ ንምቍፅፃርን ወተሃደራዊ ኣጠቓቕማ ንምግባርን ዝተገብረ ፃዕሪ እዩ ዝመፅእ። ናይ ኢትዮጵያ ዓብዪ ግድብ ሕዳሰ ኣብ ግብፂ ሱዳን ወይ ኣብ ዝዀነ ይኹን ኹነታት ኸቢድ ጕድኣት ዘብፅሕ ከምዘይኾነ ዝፍለጥ እዩ፡፡

      ኣብ መወዳእታ ነቲ ኣሜሪካን ቻይናን ኣብ ኢትዮጵያን ዞባ ቐርኒ ኣፍሪቃን ዘለዎም ናይ ወፃኢ ፖሊሲ ብነባሪ ስትራተጅያዊ ኣረኣእያን ኣብዚ እዋን እዚ ዘሎ ምንቅስቓስን ተጠንቂቕካ ምምርማሩ ካብቲ እቲ ፀሓፊ ዝበሎ ኣፀቢቑ እተፈልየ ምዃኑ ዝሕብር ኢዩ። ሓጎስ እቲ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃን ቀይሕ ባሕርን ዘተኰረ ናይ ወፃኢ ፖሊሲ ኣመሪካ ናብ ኢንዶ-ፓሲፊክ ከምዝተቐየረ ከምኡውን “ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘጋጠመ ጂኦፖለቲካዊ ቕልውላው ኣበርክቶ ብምግባር ነታ ሃገር ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ስትራተጅያዊ ኣገዳስነት ከም ዘይህልዋ ገይርዋ ኢዩ” ብምባል ይካታዕ። ይኹን እምበር ኣብ መራኸቢ ሓፋሽ ብዛዕባ እቲ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ኻብቲ ዞባ ኸም እተፈላለያ ዝገልፅ ፀብፃብ እናሃለወ ቀርኒ ኣፍሪቃን ዞባ ቐይሕ ባሕርን ኣብ ጂኦ ስትራተጅያዊ ኣካይዳ ኣገዳስነት ኣለዎ። ፕሬዚደንት ባይደን ንቐርኒ ኣፍሪቃ ፍሉይ ወኪል ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ንምሹዋም ዝገበሮ ውሳነ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ እተገብረ ግጭት ሰፊሕ ተሳትፎ ምግባሩ በማኢታት ዝቝፀር ናይ መሬት ሓይልታት ናብ ሶማልያ ንምምላስ እተገብረ ናይ ቀረባ ግዜ ስምምዕ ኣብ ጅቡቲ ወተሃደራዊ ህላወ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ከምኡውን ካልእ ኣገዳሲ ስትራተጅያዊ ረቛሒታት ነቲ ዞባ ብፍላይ ከኣ ንሃገራዊ ድሕንነትን ናይ ወፃኢ ፖሊሲ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ቀፃሊ ዝዀነ ጂኦ-ፖለቲካዊ ኣገዳስነት ከም ዘለዎ ዝሕብር ኢዩ።

      ምዕራባውያን ኣብ ዕዳ ዘእትዉዎ ኽስን ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝርአ ረቛሒታትን እናሃለወ ንሶም ንቻይና ዀነ ነቲ ምስ ኢትዮጵያ ዘለዋ ዲፕሎማስያዊ ምትሕብባር ብዝምልከት ብዙሕ ልቓሕ እኳ እንተዘይኣተወ እቲ ቻይና ምስ ኢትዮጵያ ዘለዋ ቝጠባዊ ቓል ኪዳን ግን ክሳብ ሕጂ ዓብዪ እዩ። ከምቲ ሳኒን ሸሂን ኣብዚ ቐረባ ግዜ ዝገለጽዎ “ኢትዮጵያ ማእኸል ናይቲ ኣብ ቻይና ዘሎ ናይ ምዕባለ መንገዲ ተበግሶ ኢያ ። ኣብዚ እዋን እዚ ኣብ ኢትዮጵያ 400 ዝኾኑ ናይ ቻይና ህንፀትን ፍርያታዊነትን ፕሮጀክትታት ዘለው እንትኸውን ዋግኡ ድማ ልዕሊ 4 ቢልዮን ዶላር ኢዩ።”
      ብ2021 ዓ.ም. ፈ. እቲ ድርብ ንግዲ 2.66 ቢልዮን ዶላር ኣመሪካ ዝበፅሐ እንትኸውን ካብዚ ድማ ቻይና ዳርጋ 370 ሚልዮን ዶላር ኣመሪካ ዝግመቱ ኣቑሑት ኻብ ኢትዮጵያ ኣእትያ እያ፡፡ እዚ ድማ ኣብ ዓመት 8.1 ሚእታዊ ወሰኽ ክህልው ጌሩ እዩ።

      እቲ ብዛዕባ ምትሕብባር ቻይናን ኣፍሪቃን (FOCAC) ዚገልፅ ፎረም ኣብ ርክባት ቻይናን ኣፍሪቃን ብሓፈሻ ብፍላይ ከኣ ኣብ ርክባት ኢትዮጵያ ጕሉሕ ቦታን ስትራቴጅያዊ ኣገዳስነትን እናወሰኸ ይኸይድ ከም ዘሎ ዘርኢ ኻሊእ ኣገዳሲ ኣብነት እቲ ዞባ ቐፃሊ ዝዀነ ጂኦ-ፖለቲካዊ ኣገዳስነት እንተላይ ነቲ ኣብ ዓለምለኻዊ ወይ ድማ (multilateral) ውድባት ዝገብሮ ደገፍ እዩ። ኢትዮጵያ ኣብ ፖሊሲ ኣፍሪቃ ቐንዲ ስትራተጅያዊት ዓዲ ዀይና ትቕፅል ኣላ፡፡ ኣብታ ኣህጉር ዓብዪ ኣገዳስነትን ቦታን ስለ ዘለዋ ኸኣ ካብ ነዊሕ እዋን ኣትሒዛ ኸም ኣፍ ደገ ኣፍሪቃ ጌርካ እያ እትርአ።

      እዚ ፅሑፍ እዚ ኣብቲ ኣብ ሞንጎ ውሽጣዊ ዀነ ግዳማዊ ውሳነ ናይ ኢትዮጵያ ጂኦፖለቲካን ናይ ወፃኢ ፖሊሲን ዘሎ ምትእስሳር ዘተኰረ እንትኸውን ኣርባዕተ ቐንዲ መጐተ ድሕሪ ምቕራበይ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘጋጠመ ምድሪ ዘንቀጥቅጥ ሽግር ከባብያውን ዓለምለኻውን ዝለዋወጥ ጂኦፖለቲካ ከይደገፈ ፣ብዛዕባ መፃኢ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣርባዕተ ቐንዲ መርትዖታትን መገድታትን ይገልፅ። ሓደገኛን ንዓርስኻ ዝስዕርን ሓሳብ ውን እዩ።

      ዓብዪ ግድብ ሕዳሰ ከም ኸባቢያዊ ፖለቲካ ተፋሰስ ናይል መቐይሮ ነጥቢ

      ዓብዪ ግድብ ሕዳሰ ኣብ ኢትዮጲያ ዝርከብ ሜጋ ሃይድሮኤሌክትሪክ መሰረተ-ልምዓት ጥራሕ ዘይኾነስ ኣብ ከባቢያዊ ፖለቲካ ተፋሰስ ናይል ወሳኒ ዛዕባ እዩ፡፡ ኣብ ታሪኽ ኸባቢያዊ ፖለቲካዊ ተፋሰስ ናይል ግድብ ህዳሰ ኣብ ሓባራዊ ምትሕብባርን ቑጠባዊ ምዕባለን ዝተመስረተ ሓድሽ ናይ ሓይሊ ርክብ ንድፊ ብምምጻእ መቐይሮ ነጥቢ ኾይኑ ዝሕሰብ እዩ፡፡ ናይ ግብፂ ኣብ ተፋሰስ ናይል ንነዊሕ እዋን ዝፀንሐ ንበይኖም ናይ ምውናን ባዕዲ – መግዛእታዊ ዓብላላይነት ዝዛዝምን ማዕረን ምኽንያታዊን ኣጠቓቕማ ናይ ሓባር ዝኾነ ሃፍቲ ማይ ጅማሮ ውን እዩ፡፡ኣብ ሞንጎ ናይ ምዕራባውያን ቕኑዕ ዝኾነ ድሌት ምዝዛም እዚ ደም መፋሰሲ ዝኾነ ኹይናት፣  ምኽባር ሰብአዊ መሰላትን እታወ ሰብአዊ ሓገዝን ናይ ኢትዮጲያ ናይ ብሄራዊ ድሕንነትን ከም ሃገር ናይ ምቕፃል ስግኣትን ሚዛናዊ ስጉምቲ ምእላሽ ኣዝዩ ኣድላዪ  እዩ፡፡

      ብስትራቴጂያዊ ረብሓ ንምዝራብ ዓብዪ ግድብ ሕዳሰ ንኢትዮጲያ ቐፃሊት ምንጪ ፅሩይ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ዝገብርን ኣብ ቐርኒ ኣፍሪካን ኸባቢያዊን ፣ ቑጠባዊን ምትእስሳር ተግባራዊ ንክኸውን ዝገብር እዩ፡፡ ከምኡውን ዓብዪ ግድብ ሕዳሰ ንመናእሰይ ወለዶ ንኹሉ ዝሓቖፈ ሓደ ዝገብር ብሄራዊ ናይ ፕሮጀክት ምዕባለ ምስ ‹‹እወ ንኽእል ኢና›› ኣተሓሳስባን መንፈስን መርኣያ እዩ፡፡

      ናይ ብዙሓት ልዕለሓያላን ስርዓት ዓለምን ናይ ውክልና ኣገዳስነት

      ካልእ ዋና ናይ ፅሑፈይ መካትዒ እዚ ሓዱሽ ስርዓት ዓለም ዋላ እኳ ሓደጋ እንተሃለዎ ብዙሕ ቑጠባዊ ፣ ዲፕሎማሲያዊን ፣ ፖለቲካውን ናይ ኸባቢያዊ ፖለቲካ ኣጋጣሚታትን ዘምፅእ እዩ፡፡ እዚ ማለት ግና ኣብ ዓለም ሓያላትን ተዋሳእትን ዝርአ ናይ ዳግም ዝሑል ኹይናት ደገፍ ምውሃብ ኣይኾነን፡፡ ዝኾነ ይኹን ምክፍፋል፣ ምብትታን ፣ ጎንፂ ፣ ዝድግፍ ዝሑል ኹይናትን ናይ ሓይሊ ምቅድዳም ንኢትዮጲያ ሓዊሱ ሰላም ፣ ድሕንነትን ምዕባለን ዘምፅእ ኣይኾነን፡፡ ናይ ዩክሬንን ራሺያን እዋናዊ ቕልውላው ነዚ ነጥቢ ወሳኒ መርኣያ እዩ፡፡ ኢትዮጲያ ንሓደ ወገን ልዕለ – ሓያል ዓለም ምውጋን ኾነ ኣብ ሞንጎ ልዕለ- ሓያላት ኣብ ዘሎ ልጓም ዘይብሉ ፉኽክር ኣይድልያን እዩ፡፡ ስለዝኾነ  ድማ ናይዚ ብዙሓት ሓያላን ስርዓት ዓለም ጥቕሚታትን ዋና ዋና ቑጠባዊ ምዕባለ ለውጢ ኣየር ንብረት ፣ ናይ ቴክኖሎጂ ምዕባለ ፣ ዲፕሎማሲያዊ ርክባትን ብኻልኦት ብዙሓት ኣድላዪ ኣንፈታት ዘኸትሎም ነገራት ካብ ኣፍሪካዊ ኣረኣእያ ብደንቢ ምርኣይ ኣድላዪ እዩ ኢለ ይኣምን፡፡ ንኣብነትውን ድሕሪ ቤጂንግ ብ 2013 ዓ.ም.ፈ ብፕሬዚደንት ሺ ጂፒንግ ኣቢሉ ቢ.ኣር.ኣይ ዕላዊ ምስገበረ ኣሜሪካን ሕብረት ኣውሮፓን ኣብ ቐረባ እዋን ዝሓሸ ዓለም ናይ ምህናፅ ተበግሶን ዓለምለኸ መእተዊ ስትራቴጂን‹‹ ዝብል ብተኸታታሊ ዕላዊ ጌሮም እዮም፡፡ እዚ ንኢትዮጲያ ሓዊሱ ንኣፍሪካ ኣብ ዝግበር ናይ ምምዕባል ፃዕርታት ናብ እዚ ኹሉ ኹይናት ዘምስል ውግንና ከይኣተው ወሳኒ መማረፂታት ዝህብ እዩ፡፡ ኣፍሪካ ናይ መሰረተ-ልምዓት ኽፍተታት ንምምላእ ቑጠባዊ ምዕባለ ንምምፃእ ዝተመሓየሸ ስርዓት ምምሕዳር ንምርግጋፅ ንሓደ ወገን ጥራሕ ብዘይምውጋን እዚኦም ፅቡቕ መማረፂታት ብጥንቃቐ ምድህሳስን ምጥቃምን ይግባእ፡፡

      ኣብ መደምደምታ እቲ ቐንዲ መርትዖይ ነቲ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዞባን ከምኡውን ዓለምለኻዊ ደረጃታት ዝርአ ሓድሽ ኸባቢያዊ ፖለቲካዊ ለውጥታትን በቲ ዓብላሊ ዝኾነ ናይ ቕልውላው ንድኽመት ከምኡውን እናነከየ ዝኸይድ ዘሎ ኣገዳሲነት ጥራሕ ክንርእዮ የብልናን ዝብል እዩ፡፡

      ኣገዳሲ ጂኦፖለቲካዊ ኣጋጣሚታት ከም ዘሎን ንመፃኢ ኣብ መፃኢ ኣብ ግዝኣት ኢትዮጵያን ኣፍሪቃን ኣወንታዊ ፅልዋ ከሕድሩ ዚኽእሉ ኣገዳሲ ስትራተጅያዊ ሃብቲ ኸም ዘሎን ብፅኑዕ እኣምን እየ ። ኣብ ውሽጣዊ ዀነ ወፃእተኛ ጕዳያትና ኣገዳሲ ሕርያታትን ውሳነታትን ክንገብር ኣለና ። ኣብቲ ኣብዚ ግዜና ዘሎ ጂኦፖለቲካዊ ህውከትን ኣጋጣምን ክንሓልፍ ከለና ነቲ ኢትዮጵያ ብዅሉ መልክዓመድራን ቅርፅታታን ምንቅስቃሳታን ዜጋጥማ መፅብዓታትን ተኽእሎታትን ሓደገኛታትን ዓሚቝን ምክፍፋል ክህልው ኣለዎም። እዚ ሕጂ ዘሎ ስቓይን ቕልውላውን ኣብ ግምት ብምእታው እቲ መንእሰይ ወለዶ ንመፃኢ ብተስፋ ንኽንርእዮ ትብዓት ዝመልኦ ፃዕሪ ኽገብር ኣለዎ።

      * ረቡማ ደጀነ ካብ አ..አ.ዩ ብፖለቲካል ሳይንስን ዓለም ለኸ ርክባትን ቢ ኤ ዲግሪ ፣ ብዓለም ለኸ ርክባትን ዲፕሎማሲን ወን ኤም ኤ ዲግሪ ኣለዎ።

      * ኣጀንዳ ሓታሚ እዚ ፅሑፍ : እዚ ፅሑፍ ካርድ መናኣሰይ ዝማዕበለን ልምዲ ሙሁራዊ ምይይጥ ንምዕባይ “ኣብ መድረኽ ምይይጥ መናኣሰይ” ካብ ዘተኣናግዶም ፅሑፋት ሓደ እዩ:: ኣብዚ ዓምዲ ንምትእንጋድ ወይ ድማ ነዚ ፅሑፍ መልሲ ንምሃብ እንተደልዮም ብ info@cardeth.org ኢሜይል ይግበሩ።

Viewing 0 reply threads
Reply To: ኣብ ማእኸል ጂኦፖለቲካዊ ኣለሻ ህውከትን ኣጋጣምን
Your information: