ኢትዮጵያ፦ አብ ዝሃለፈን፣ አብዘይቅየር ታሪክ ትዳኽር ዘላ ሃገረ መንግስቲ

Home Forums መድረኽ መናኣሰ ኢትዮጵያ፦ አብ ዝሃለፈን፣ አብዘይቅየር ታሪክ ትዳኽር ዘላ ሃገረ መንግስቲ

  • This topic is empty.
Viewing 0 reply threads
  • Author
    Posts
    • #3332 Reply

      ፀባኦት መላኩ

      ሕሉፍ፣ ሐዝን መፃእን ብዝተፈላለየ መገድታት ዝተአሳሱረ ብምኻኖምን ነቲ ኣብ መዓልታዊ ህይወትና ዜጋጥመና ተመክሮታት ስለዝቀርፆን እቲ ዝሓለፈ ኽብደት ንሓሳባትና ብብዙሕ መገድታት ስለ ዝጭቍኖ ምሉእ ብምሉእ ከነጥፍኦ ኣይንኽእልን ኢና። ውልቀ-ሰባትን ጕጅለታትን ንባዕሎም ዘለዎም አራእያ ሓቅነት ዘይብሉ ፅቡቅ ተግባሮምን ትሕትነኦምን ብምግላፅ ብነበረያነበረን ዛንታታት ብምቅንባርን ብኻሊእ ሸነኽ ኻዓ ነቲ ማሕበራዊ ባህላዊ ዓለባኦም ድማ በቲ ዝሓለፈ ዛንታታትን ገይሮም ይዛዝምዎ። እንተዀነ ግን ማሕበረሰባት ድሕሪ ምልካዊ ስርዓት ሓፍ ዘይብል ፃውራ ከፅርዎ ኸለዉ ከምኡውን ኣብ ዝሓለፈ ዘይፍትሓዊ ተግባራት ክኽሕዱን ሕጋዊ ኽገብሩን ከለዉ ንማሕበረሰብ ከም ዝግዝኡ ዝገልጽ ክስታት ክቐርቡ ከለዉ እዚ ሕጂ ዘሎ ኣብ ፖለቲካ ዝተመርኰሰ ብምዃኑን ካብ መጻኢ ኣወንታዊ ፍረ ዘለዎ ንግዲ ኸንቱ በምኻኑ ፣ ስለዚድማ ኣብ ዚ ሐዚ ግዜ ናብ ውሽጢ ምእታው ሓደገኛ እዩ ።

      ብዛዕባ ሕሉፍ ብኸመይ ከም እትርድኦ ዝግበር ውድድር ኣብ ፖለቲካዊ ዅነታት ኢትዮጵያ ተራ ነገር ኰይኑ ኣሎ። ብዛዕባ ሕሉፍ ዝገልጽ ትርጕማት ካብ ኣከራኻሪ ታሪኽ እተላዕለ ኣመና እተኸፋፈለን ጠቅላላ ታሪኽን ተዘክሮታትን ኣብ ፖሊሲ እታ ሃገር ኣትዩ ኣሎ። ኣብ መንጎ እቶም ብሉጻትን ህዝብን ከኣ ዓብዪ ምክፍፋል ክፈጥር  ተፈቒዱሉ ኣሎ። ሃገራዊ ዋልታ ንምንካይ ታሪኽ ኢትዮጵያ ኸም ናይ ምረቓ ሓባራዊ ትምርቲ ዘይምምሃር ርዝነት ወይም ክብደት ናይቲ ጸገም ዘርኢ ኢዩ። ኣብ ታሪኽ ፖለቲካ ምጥሓስ ክኢላታት ጸሓፍቲ ታሪኽ ንባዕሎም ውን ኣብ ትሕዝቶ እቲ ትምህርቲ ዘይምስምማዕ ከም ዝሓድሮም ገይርዎም እዩ። ሓያሎ ዓይነት ትምህርቲ ነቲ ኣብ ዩኒቨርሲቲታት ዝወሃብ ሓድሽ መደብ እኳ እንተ መልኦ ኣብዚ እዋን እዚ ግን ታሪኽ ኢትዮጵያ ኣይመሃርን እዩ ዘሎ በዚ ምኽንያት እዚ ድማ እቲ ናይ ዝለዓለ ትምህርቲ ካርታ ኣይተፈጸመን።

      እቲ ብ1960ታት ዝተገበረ ምንቅስቓስ ተማሃሮ ኢትዮጵያ እቲ ኣብ ዝሓለፈ እዋንን ጥንቲን ዝተመስረተ ስእሊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብዝተፈላለየ ትሕት ዝበለ ምስልታትን መንነትን ዝርርባትን ሓደጋ ኣጋጠምዎ። መለለዪ ዘመናዊ ታሪኽ ኢትዮጵያ ኣብ መንጎ ኤርትራዊ ፣ ሶማሌ ፣ ኦሮሞ ከምኡውን ኣምሓራ ኣጸቢቑ ዝተፈልየ ክኸውን ከሎ ብሓደ ሸነኽ ከኣ ሓድነትን ዞባዊ ምምሕዳርን ምምላስ ከምኡውን ስርዓት በቲ ኻልእ ሸነኽ ከኣ ሓይሊ ነቲ ኣብ ዝሓለፈ ስርዓታት ዝነበረ ዝተፈላለየ መለለዪታት ዘርኢ እዩ ። ኣብ መንጎ እቲ ቐጻሊ ሓድነት ከምኡውን ባህላዊ መንነት ዝገልጽ ናይ ዝሓለፈ ዛንታታት ዓብዪ ፍልልይ ክርአ ኸሎ በቲ ኣንጻር ናይ ታሪኽ ህንጸት ግን ወራር ተገዛኢነት ከምኡውን ፍልልይ ዘግድድ ኢዩ።

      ብተመሳሳሊ ብ1990ታት ዓሌታዊ ሃገራውነት እናወሰኸ ይኸይድ ስለ ዘሎ ንዝሓለፈ ብኸመይ ከም እትርድኦን እትትርጕሞን ዝላዓል ክርክር ኣብ ፖለቲካዊ አቅጣጫ ኢትዮጵያ ዓብዪ ጽልዋ ኣሕዲሩ እዩ።

      ዓሌታዊ ተዘክሮታት ከም ብሓድሽ ዝተፈጥረን እንደገና እተኣከበን ሓድሽ ታሪኻዊ ጸብጻባት ካብ ቅድሚ ሕጂ ብዝያዳ ተራእዩ እዩ። ብተወሳኺ እቲ ብ2018 ዝተገብረ ፖለቲካዊ መኽፈቲ ካልእ ማዕበል ክትዕን ምፍሕፋሕን ኣስፋሕፊሑ ነይሩ።

      ጃዋር መሓመድ ብዛዕባ ታሪኻዊ ተዘክሮ ኢትዮጵያ ዝጸሓፎ ጸብጻብ ነቲ ኣብ ዝሓለፈ እዋን ዝነበረ መዋጥር ሃገራት ብዝበለጸ መገዲ ከብርሆ ይኽእል እዩ።

      ቀቅድሚ እቲ ቓለ-መጠይቕ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ኣሕምድ መናፈሻ ሓድነት (ቤተ-መንግስቲ ዳግማይ ምኒልክ ፪) ኣብ እተመረቐሉ ዕለት ሓወልቲ ኣኖሌ በጽሐ።

      ኣብቲ ቓለ-መጠይቕ ተግባራቱ ኣብ “ናይ ምዝካር ፖለቲካ” ዝተመስረተ ምዃኑ ገለፁ ዝዀነ ይኹን ሰብ ንሃጸያት ምኒሊክ ፣ ዳግማይ ሃይለሰላሲ ወይ ቀዳማይ ሚኒስተር ነበር መሊስ ከም ዘምጽኦ ድማ ኣትሪሩ ተዛረበ ነቲ “ሰይጣን” ዝዀነ ወገኖም ከተኲረሎም እዩ።

      ኣብ ርእሲ እዚውን እቲ ኣማራጺ ነቲ ናይ ኢትዮጵያ ሕሉፍ ትርጕም ንምትርጓም ክልተ ምዃኑ ብምግላፅ እዚ ኸኣ ነታ ምዕራፍ ምዕጻው ወይ ንዅሉ ትርጕማት ታሪኽ ወግዓዊ መግለጺ ምሃብ ኢዩ እዚ ኸኣ ሓንቲ ኣይገድፎን ኢዩ ኣብ ዝሓለፈ እዋናት ብዛዕባ ሓቂ ኽትዘራረብ እትኽእለሉ ኣማራጺ ኣይሓደግን ኣብ መወዳእትኡ ኸኣ “ታሪኽ ጭቁናትን ድኻታትን ግዳያትን ክንገር ኣለዎ” በለ።

      ገለ ካብቲ ብዛዕባ ሓወልቲ ፈረስ ሚኒሊክ ካልኣይ ዝለዓል ቀጻሊ ኽትዕ ኣብ ዝሓለፈ እዋን ማሕበራዊ ምክፍፋል ከም ዘሎ ዘርኢ ክኸውን ይኽእል እዩ። ብ1991 ደሞክራስያዊ ውድብ ህዝቢ ኦሮሞ ተቓወምቲ ነቲ ኣብ ካልኣይ ኣደባባይ ምኒልክ አዲስ ኣበባ ኸቢቦም ንሓወልቲ ምኒልክ ጸሊም ክዳን ገይሮም ብምሽፋን ክሓትዎ ኸለዉ ተቓውሞ ኣበገሱ ብኡንብኡ ኽፈርስ ድማ ሓተቱ ። ይኹን እምበር ድሕሪ ሒደት መዓልትታት ካልኦት ተቓወምቲ ነቲ ጸሊም ክዳን ኣልዒሎም ነቲ ሓወልቲ ንምሕዳስ ገንዘብ ንምእካብ ተቓውሞ ገይሮም። እቲ ህዝቢ ድማ ዘይምስምማዕ ክሳዕ ሕጂ ይቕጽል ኣሎ። ኣብቲ ብ2019 ኣብ መንጎ እቶም ነቲ ሓወልቲ ኸፍርሱ ዝኸዱ ዝበሉ ኣባላት ማሕበረሰብ ኦሮሞን ካልኦት ዝዕቅቡን ብዝተገብረ ግጭት ድማ ህይወት ሰባት ከም ዝጠፍአ እዩ ዝንገር።

      ኣብ ዝሓለፈ እዋን ከምዚ ዝኣመሰለ ሱር ዝሰደደን ቀታልን ክርክር ዝተላዕለሉ ቐንዲ ምኽንያት እቶም ብሉጻት ሃገራውነት ዝነበሮም ጐዳኢ ግደ እዩ። ፖለቲከኛታት ንፖለቲከኛታት ከምኡውን ንተጣበቕቲ ኣብ ሕሉፍ ሃገራዊ ውርደትን ሃገራዊ ትዕቢትን ብምትኳር ምስ  ዝተፋላለየ ሃገራውነት የስርፅሎምን ይፈጥሩን የፍርሱን ነቲ ዝሓለፈ ስእልታት እንደገና ኣዐርዮ ደይመደይ ኢልካ ድማ ነቲ ሕጂ ዘድልዮም ነገራት ዝበቅዕ ታሪኽ ረሲዕካ ምዝካር።

      እቲ ብዛዕባ ታሪኽ ዘለዓዕል ባእሲ ኻብ ታሪኽ ዝመነጮ ኣይኰነን የግዳስ ካብቲ እቶም ፖለቲካውያን ብሉጻት ኣብ ታሪኻዊ ዳግመ ህንጸት ዝሳተፉሉ ዝነበሩ መንገድታት እዩ ዝምንጭ። ሃገራዊ መንነቶም ነጊሮም እዚ መስርሕ እዚ ኸኣ ነቲ ብሉጻት ረብሓታቶም የማልእ። ፖለቲከኛታትን መራሕቲ ህዝባዊ ርእይቶን ቀንዲ ተርጐምቲ ታሪኽ ኰይኖም ኣለዉ።

       

      ኣብዚ መዳይ እዚ እቲ እተፈላለየ ዓይነት መጻኢታት ንምኽፋት ሕሉፍ ምትዕርራይ ዝገበረ ሰብ ንተግባራት እቶም ብሉጻት ሃገራውያንን መራሕትን ተጣበቕትን ዝቋፃፀር እዩ ዝመስል። ንሓድሕዱ ዝጋጮ ምስልታት ሕሉፍ ምስ ምምስራት መንነት ጕጅለን/ወይ ምስ ምዕቃብን ኣጸቢቑ ይተኣሳሰር እዩ፣ እዚ ኸኣ ንውልቀ-ሰባት መበልቆ ብዝመልኦ ሓሳባት ኣቢሎም ታሪኽ ህይወት ከም ዝቅፅሉ ዝገብሮም ብምዃኑና ወርቃዊ መዋእል ናፍቖት ቦታ ምጥፋእ ግዜ ወዘተ። ስለዚ እቲ ኣብ ታሪኽ ዝግበር ቃልሲ ብኸፊሉ ምስ ማሕበራዊ መንነት ዝቃለስ ኰይኑ ኣሎ ።

      ሕሉፍ ስምዒታት ክቈጻጸሩ ፣ ሰባት ስጕምቲ ንኽወስዱ ፣ ተቐባልነት ንኽረኽቡ ከምኡውን ኣብ መወዳእትኡ ማሕበረሰብን ባህልን ስጕምቲ ንኽወስዱ ኽኢሎም ኢዮም ኣብዚ እዋን እዚ ኣብ ዝተፈላለየ ዓሌታዊ ጕጅለታት ሓባራዊ ሃገራዊ ኣርማታት ዛንታታት ዝርርባት ሃገራዊ ጀጋኑ ምክፋል ኣጸጋሚ እናዀነ ይኸይድ ኣሎ።

      ከምዚ ዝኣመሰለ ናይ ዓለም ኣረኣእያ ቕልውላው ክቕጽል እንተድኣ ዀይኑ ኣብ ርእሲ እቲ መንግስቲ ምብትታን ከህድኦ ዝኽእል ሓደጋ  ሕሉፍ ዳግም ክውሰዶ ኸም ዘይክእልን መጻኢ ባዶ ክኸውን ከም ዝኽእልን ስለ ዝተገንዘበ ፖለቲካዊ ትርጕም ኣልቦነት ከጋጥም ይኽእል እዩ። በቲ ኻልእ ሸነኽ ከኣ ናይ “ናስትልጅያዊ ኣንቈራ” ምንቅስቓሳት ኣብዝን ኣብትን እናበዝሐ ኢዩ ክኸይድ ዝኽእል ።

      ይኹን እምበር ኣብ ፖለቲካውን መዋቕራውን ጥራይ ዘይኰነስ ቅድሚ ፖለቲካ ጣልቃ ኽንኣቱ እንተ ኽኢልና ነዚ ጓሂ እዚ ኽንዋጽኣሉ ንኽእል ኢና።

      ሓባራዊ ምንፅብራቅን ቅድሚ ፖለቲካ ዝነበረ ምንፅብራቅን

      ንሓድሕዱ ዚጋጮ ዛንታታት ታሪኽ ንምትዕራቕ ጻዕሪ እኳ እንተተገብረ መንግስቲ ንታሪኽ ካብቲ ሎሚ ዘሎ ዓሌታውን ፖለቲካውን ፍልልያት ንምብትታን ብሓባር ጻዕሪ ኣይገበረን ካብ መንግስቲ ዝተገበረ ጻዕሪ ውን ኣይተረኽበን።

      ብኣንጻሩ እኳ ደኣስ ነቲ ብዛዕባ ታሪኻዊ ዛንታ ዝገልጽ ፍሉይ ሓሳብ ሕጋዊ ንምግባር ዝተገብረ ጻዕሪ ፖለቲከኛታት ብሉጻት እዮም ነይሮም። “አንድነት”(ሕብረት) ኣብዚ ቐረባ ግዜ ታሪኻዊ መንነት በቲ “ሓደ” (ሕብረት) ዝብል መደረ ብምትእትታው ነቲ ምክፍፋል ዝመልኦ ገጻት ታሪኽ ክርስዖ ዝደሊ ወግዓዊ ምርሳዕ ዝተቐየረ ኢዩ ዝመስል።

      ነቲ ዝሓለፈ ምጽብጻብ ብዓይኒ ዕሙተይ ንምእባይ ዝግበር ጻዕሪ ነቲ ኣብ ዝሓለፈ እዋን እተፈጸመ ዘይፍትሓዊ ተግባራት መልሲ ኺህበሉ ኣይክእልን እዩ።

      ደይ መደይ ኢልካ ምርሳዕ ንባዕሉ ኣብ ዝሓለፈ እዋን ዘይፍትሓዊ ተግባራት ከም ዝፍጸም ጌርካ ኽርአ ይከኣል እዩ ። ነቶም ኣብ ዝሓለፈ እዋን ብሰንኪ ምጕዳል ፍትሒ ኣብ ማሕበራውን ቍጠባውን ስቓይ ዝነብሩ ኣባላት ፖለቲካዊ ማሕበረሰብ እውን ንዕቀት ከመልክት ይኽእል እዩ።

      ኢትዮጵያ ብሓባር ብምዝካር ወይ ብምርሳዕ ዘይኰነስ ብሓባር ብምስትንታን እያ እትጥቀም። ካብዚ ኣብዚ ግዜና ዘሎ ዅነታት ክንወጽእ እንኽእል ኣብ ሃናጺ ዝርርብ ብቕንዕና ኣብ ዝግበር ምይይጥ ከምኡውን ኣብ ክትዕ እተመርኰሰ ሓድሽ ኣገባብ ህዝባዊ ኣተሓሳስባ ጥራይ ኢዩ። ስለዚ ዝሓለፈ ምስቲ ታሪኻዊ ኣርግ ዘለዎ ሕጋውነት ሓድሕዱ ኸየዳኸመ ንረብሓታትን ቦታታትን ብቐጥታ ብምምይያጥ ካብቲ ሎሚ ዘሎ ዓሌታውን ስነ-ፍልጠታውን ፍልልያት ክፈላለ ይኽእል እዩ; ታሪኻዊ መርትዖታት ዘለዎ ሕጋዊነት።  ነቲ ኣብ ዝሓለፈ እዋን እተፈጸመ ዘይፍትሓዊ ተግባራትን ዕማማትን ምሉእ ብምሉእ ኣፍልጦ ምሃብን ሓድሽ ፖለቲካዊ ማሕበረሰብ ንምቛም መሰረት ዚኸውን ዜተባብዕ ስርዓት እዩ ። እዚ ኸኣ ንዝሓለፈ ንምሕዋይ ነቲ ስነ-ህይወታዊ ህላወ እንደገና ንምምሕያሽ ከምኡውን ብሓባር ሰላማዊ መጻኢ ኸም ዚህሉ ንምግባር ኣበርክቶ ኺገብር ይኽእል እዩ።

      ሓባራዊ ምስትንታን ነቲ ኻልእ ሓቂ ንምፍቃድ ጥራይ ዘይኰነስ ነቲ ብሃገራዊ ምንቅስቓሳትን መራሕቶምን ዝግበር ዝነበረ ፖለቲካዊ ምንቅስቓስ ንምንካይ እውን ጣልቃ ምእታው ዘጠቓልል ክኸውን ኣለዎ። እዞም ዋና ተጣበቕቲ እዚኣቶም ንዝሓለፈ ዳግም ኣብ ምትርጓም ዝነበሮም ወሳኒ ግደ ኸይተቘጻጸረ ክተርፍ የብሉን። ነቲ ታሪኻዊ ዘይፍትሓዊ ተግባራት ከም እተፈጸመ ዚገልጽ ናይ ሓቂ ኽስታት ካብቲ ኣብ ዝሓለፈ እዋን እተፈጸመ ናይ ሓሶት ተግባር ንምፍታሕ ስጕምቲ ኺውሰድ ኣለዎ። ናይ ምትዕራቕ መስርሕ ኣብ ኵሉ ደረጃታት ክግበር ከምኡውን ነቶም ትርጕም ዘለዎ ፖለቲካዊ ውሳነ ናይ ምግባር መስርሕ ዕሽሽ ዝተባህሉ ዅሎም ክፍልታት ሕብረተሰብ ዘጠቓልል ክኸውን ኣለዎ።

      ይኹን እምበር ካብማሕበራውን ቍጠባውን ሕማም ካብቲ ሃገር ንምህናጽ እተገብረ ፈተነ ዝፈሸለ ከምኡውን ዓሌታዊ ቕንኣት ሓሊፉ ንሓቅነት እቲ ኻልእ ንኸይርድኦ ዝዓግት ዘሎ እዩ ዝመስል። ካብ ፖለቲካዊ ጕዳያት ወጻኢ ዝዀነ ነገር ብዛዕባ ሕሉፍ ዘሎና ኣተሓሳስባ በቲ ዘይቀያየር ጽውጽዋያትን ውስጠዘኣዊ ኣገላልጻን ተንጸባሪቑ ኣሎ ሕሉፍ ሓሊፉ እውን እተን ኣብታ ሃገር ዚርከባ ዓብለልቲ ሃይማኖታት ዚድግፋኦ ኽፉት ግዜ ዕሽሽ ይብላእየን።  ምናልባት ቅድሚ ፖለቲካዊ ጕዳያት ብዛዕባ ግዜን ብዛዕባ ባህላዊ ሰዋስውን ዘሎና ምርዳእ ክንምርምር ይግብኣና ይኸውን። ባህርይ ናይዚ ኣብዚ ግዜና ዘሎ ተመክሮ ብዛዕባ ሓደ ዓይነት ስርዓት ዓለምናን ብዛዕባ ገዛእ ርእስናን ኢዩ ዝሕብር። ንኸምዚ ዝኣመሰለ ማሕበራውን ፖለቲካውን ተመክሮታት ኣጸቢቕካ ምሕሳብ ነቲ ቕድሚ ፖለቲካ ዝነበረ ናይ ሓቂ ዅነታት ምቕያር ዝሓትት ኢዩ።ብዛዕባ ስነ-ምግባር ግብራዊ ፍትሒ ጽባቐ ግዜ ከምኡውን ካልእ ከምዚ ዝኣመሰለ ነገራት ዘሎና ኣተሓሳስባ ሓድሽ ፖለቲካዊ ናይ ምሕሳብ ክእለትን ስጕምትን ከም ዝህሉ ክገብር ኣለዎ።

      ስለዚ ነቲ ንህንጻ ናይ ሓቂ ህይወትና ዚገልጽ ንጹር ምሳልያዊ ግምታት ኣብ ሕቶ ኸነእትዎ ኣሎና ኣሰራርሓ እቲ ኣብዚ ግዜና ዘሎ ህላወናን ናይ ሓቂ ስርዓትናን ንሕሉፍ ዜንጸባርቕ ስለምንታይ ምዃኑ ዓሚቝ ምርዳእ ንኺህልወና ኣበርክቶ ኺገብር ይኽእል እዩ።  ኣ ላ ፈደሪኮ ካምፓግና “እቲ ኣብዚ ግዜና ዘሎ ፍልይ ዝበለ ትርጕም እንታይ እዩ? ንኣብነት ቅድሚ ሕጂ ዝነበረ ግዜያት ድዩ ? ከምዚ ዝኣመሰለ ባህላውን ቍጠባውን መልክዕ ንምሓዝ ኣብ ምሳልያዊ ደረጃ እንታይ መሰረታዊ ግምታት ኢዩ ዘድሊ? ነቲ ኣብዚ እዋን እዚ ኣስፋሕፊሑ ዘሎ ማሕበራዊ ትካላትና ዘሎ ስነ-ምግባራዊ ሸቶታት መመኽነይታ ንምቕራብ እንታይ ስነ-ምግባራዊ ስርዓታት ኢዩ ዘድሊ? ካልእ ከምኡ ዝኣመሰለ ነገራት እውን ኣሎ”።

      ሕጂ ኽንምለስ ኣብ ዘይንኽእል ደረጃ በጺሕና ኣለና ። ብዛዕባ ሕሉፍ ትርጕም እተፈጥረ ሱር ዝሰደደ ዘይምስምማዕ ናብ ዕሽነት ምፍሳስ ደም ኣስፋሕፊሑ ኣሎ። ውግእ ሓድሕድ ንመንግስቲ ብቐጥታ የዕንዋ ይዕንቅፋ ኣሎ ይኹን ኣይኹን ብዘየገድስ ናይ ዝሓለፈ ፖለቲካ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ዓመጻ ግደ ኣለዎ ። ካብኣ ኸነምልጥ እንተ ዘይክኢልና እንተ ወሓደ ነቲ ሕማቕ ጽላሎት ሕሉፍ ከነህድኦ ኽትፍትን ኣሎና። ሓድሽ ፖለቲካዊ ናይ ምሕሳብ ክእለት ሓድሽ ፖለቲካዊ ዅነታት ኣቐዲምካ ምሕሳብ ይሓትት ። ህላወ ዝመልኦ ጥፍኣት ንንውሕ ዝበለ ግዜ ምምርማር ጥራይ ኢዩ ክኸውን ዝኽእል ። ግዜ ባዶ ኣይኰነን፣ ብዛዕባ መጻኢ እውን ኣጋጣሚ ኣለዎ ። “ፖል ቲሊኽ ዚበሃል ናይ ሃይማኖት ምሁር “ብዛዕባ መጻኢና ንውስንን ንውስንን ኢና” ብምባል ይማጐት። ኣብዚ መዳይ እዚ እታ ኬበደ ሚካኤል እትበሃል ውሩይ ገጣሚ ዝጸሓፋ  “ዓለም እና ጊዜ” (ዓለምን ጊዜን) ዘርእስታ መፅሓፍ ነቲ ህሉው ክውንነት ምስ ሕሉፍ ምትሕሓዝ ዕሽነት ከም ዝዀነን ግዝያዊ ምብትታን ከም ዝስሕብን ገይራ ኢያ እትገልጸልና –

      አንዱ ስፍራ ሲለቅ፥ አንዱ እየተተካ፣

      ሁሉም ርስቴ ነች፥ እያለ ሲመካ፣

      ሞኝነት አድሮብን፥ ሳናስበው እኛ፣

      ዓለም ሰፈር ሆና፥ ሕዝቡ መንገደኛ፣

      ትውልድ ፈሳሽ ውሃ፥ መሬቷም ዥረት፣

      መሆኑን ዘንግቶ፥ ይህ ሁሉ ፍጥረት፣

      ስትመለከቱት፥ በሰልፍ ተጉዞ፣

      ሁሉም በየተራው፥ ያልፋል ተያይዞ።

      ኣብ ታሪኻዊ ግዜ ስለ ዝነበረ ኣብቲ “ጥፍኣት ግዝያዊ” ከምኡውን ካብቲ ቕድሚኡ ዝነበረ ሰብኣዊ ፖለቲካዊ ህላወ ኣብ ኣእምሮና ኽንስእሎ ንኽእል ኢና ክንዲ እዚ ሕጂ ዘሎ እዋን እዩ ዚሕሱ ። ብዛዕባ ሕሉፍ ህይወትና ምምይያጥን ምሕዋይን ምትዕራቕን ሲቪልን መንግስትን ከምኡውን ሲቪላዊ ባህሊ ናይ ሓቂ እተፈላለየ ባህሊ ደሞክራስያዊ ምዃን ከምኡውን ካልእ ከምዚ ዝኣመሰለ ነገራት ምግባርን ዘጠቓልል ኢዩ ። ብዘይካዚ እቶም ኣብ ፍልስፍና ስነ ኣእምሮ ስነ ሃይማኖት ጽቡቕ ስነ ጥበብ ከምኡውን ኣብ ካልእ ዓውድታት ብዛዕባ ፍልጠትን ሜታፊዚክስን ዚሓስቡ ራእያት ፍሉይ ጻዕሪ ኺገብሩ ኣለዎም።

      ብዛዕባ ሕሉፍ ህይወትና ምምይያጥን ምሕዋይን ምትዕራቕን ሲቪልን መንግስትን ከምኡውን ሲቪላዊ ባህሊ ናይ ሓቂ እተፈላለየ ባህሊ ደሞክራስያዊ ምዃን ከምኡውን ካልእ ከምዚ ዝኣመሰለ ነገራት ምግባርን ኣብ ማሕበረሰብን ፖለቲካን ለውጢ ንምምጻእ እውን ዘጠቓልል ኢዩ።

      ኢትዮጵያ ነቲ ምስ ጕድለት ተተሓሒዙ ዝነበራ ጭንቀት ከተቋርጽ ኣለዋ ። እቶም ብሉጻት ሃገራውነትን ህዝብን እውን ብዛዕባ እቲ ማሕበራዊ ለውጢ ንኽግበርን ዕቤት ንኽግበርን ዘኽእል መወዳእታ ዘይብሉ ፍጥረት ክሓስቡ ኣለዎም። እቶም ደይ መደይ ኢሎም ብምትላልን ደይ መደይ ኢሎም ሓሶት ብምዝራፍን ታሪኽ ክኣስሩ ዝፍትኑ ሰባት ዘለዎም ፖለቲካዊ ሓይሊ ክጥሕስ ኣለዎ ብተወሳኺ ነቲ ኣብ ዝሓለፈ ዝነበረ ዚኸፋፍል ፖለቲካ እተገብረ ውሳነ ድማ ኣብ መዋቕራውን ቅድሚ ፖለቲካን ኣብ ግምት ኪኣቱ ኣለዎ።

Viewing 0 reply threads
Reply To: ኢትዮጵያ፦ አብ ዝሃለፈን፣ አብዘይቅየር ታሪክ ትዳኽር ዘላ ሃገረ መንግስቲ
Your information: